Η Τζόρτζια Μελόνι ζητά από την Κομισιόν ειδική μεταχείριση για τις ενεργειακές δαπάνες, επικαλούμενη τον πόλεμο στο Ιράν και την εκρηκτική άνοδο τιμών. Η απάντηση των Βρυξελλών παραμένει ψυχρή, με επίκληση της δημοσιονομικής πειθαρχίας.
Σε μια κίνηση που αναδεικνύει τη σύγκρουση ανάμεσα στην ενεργειακή ασφάλεια και τη δημοσιονομική πειθαρχία στην Ευρωζώνη, η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι ζητά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξαιρέσει τις δαπάνες για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης από τους αυστηρούς κανόνες του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης.
Το ιταλικό αίτημα: ενεργειακή «ρήτρα εξαίρεσης»
Σε επιστολή της προς την πρόεδρο της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η Μελόνι ζητά οι «επενδύσεις και έκτακτα μέτρα για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης» να μην υπολογίζονται στο δημοσιονομικό έλλειμμα που, βάσει κανόνων, πρέπει να παραμένει κάτω από το 3% του ΑΕΠ. Επικαλείται τις επιπτώσεις του πολέμου στο Ιράν και τις εντάσεις στα Στενά του Ορμούζ, που επιβαρύνουν τις τιμές ενέργειας, το κόστος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις και δημιουργούν ασύμμετρες πιέσεις στα κράτη-μέλη.
Η Ρώμη ζητά ουσιαστικά να επεκταθεί στην ενέργεια η ήδη υφιστάμενη εξαίρεση για τις αμυντικές δαπάνες. «Πρέπει να έχουμε το πολιτικό θάρρος να αναγνωρίσουμε ότι σήμερα η ενεργειακή ασφάλεια είναι επίσης ευρωπαϊκή στρατηγική προτεραιότητα», τονίζει η Ιταλίδα πρωθυπουργός. Παράλληλα, προειδοποιεί ότι θα είναι δύσκολο για την Ιταλία να δικαιολογήσει τη συμμετοχή της στο νέο ευρωπαϊκό αμυντικό χρηματοδοτικό εργαλείο SAFE, εάν δεν υπάρξει αντίστοιχη ευελιξία για την ενέργεια.
Η Ρώμη επιδιώκει να ενεργοποιηθεί και να επεκταθεί προσωρινά η λεγόμενη «εθνική ρήτρα διασφάλισης», η οποία σήμερα συνδέεται με επενδύσεις στην άμυνα, ώστε να καλύπτει και τα έκτακτα ενεργειακά μέτρα στήριξης.
Σκληρή γραμμή από Βρυξέλλες και πολιτικές πιέσεις στη Ρώμη
Το αίτημα της Μελόνι έρχεται σε μια περίοδο που η Ιταλία βρίσκεται ήδη στο στόχαστρο για τα δημόσια οικονομικά της. Η ευρωπαϊκή στατιστική αρχή έχει επιβεβαιώσει ότι το ιταλικό έλλειμμα για το 2025 υπερβαίνει τα όρια των ευρωπαϊκών κανόνων, γεγονός που περιορίζει τον δημοσιονομικό χώρο ενόψει μιας κρίσιμης εκλογικής χρονιάς. Ταυτόχρονα, η κυβέρνηση έχει υποστεί πολιτικό πλήγμα μετά από ήττα σε δημοψήφισμα για τη δικαιοσύνη, ενώ οι δημοσκοπήσεις εμφανίζουν το κεντροδεξιό μπλοκ να ισοψηφεί με την κεντροαριστερή αντιπολίτευση.
Παρά τις πιέσεις, η Κομισιόν δείχνει απρόθυμη να ανοίξει νέο παράθυρο χαλάρωσης. Εκπρόσωπος της Επιτροπής υπενθύμισε στα ιταλικά μέσα ότι η ΕΕ έχει ήδη παρουσιάσει «μια σειρά επιλογών» για τη διαχείριση της ενεργειακής κρίσης, αλλά ξεκαθάρισε ότι η «Εθνική Ρήτρα Διασφάλισης» δεν περιλαμβάνεται σε αυτές, καθώς οι Βρυξέλλες θέλουν να διατηρήσουν ένα πλαίσιο «δημοσιονομικά υπεύθυνων περιορισμών».
Η αντιπαράθεση διαδραματίζεται στο φόντο μιας νέας ενεργειακής αναταραχής. Μετά το ξέσπασμα του πολέμου στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, η Ευρώπη αντιμετωπίζει εκτίναξη τιμών, ανησυχίες για τροφοδοσία φυσικού αερίου, διαταραχές στα διυλιστήρια και ελλείψεις σε καύσιμα αεροπορίας. Περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ, καθιστώντας την περιοχή κομβική για τις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Η άρνηση της Επιτροπής νωρίτερα μέσα στο έτος να υιοθετήσει έκτακτο φόρο στα υπερκέρδη ενεργειακών εταιρειών –παρά το κοινό αίτημα Αυστρίας, Γερμανίας, Ιταλίας, Πορτογαλίας και Ισπανίας– δείχνει ότι οι Βρυξέλλες επιλέγουν να αντιμετωπίσουν την κρίση με στοχευμένα εργαλεία, χωρίς δομικές αλλαγές στο δημοσιονομικό πλαίσιο.
Η έκβαση της ιταλικής πρωτοβουλίας θα αποτελέσει κρίσιμο τεστ για το κατά πόσο η ΕΕ είναι διατεθειμένη να αναγνωρίσει την ενέργεια ως ισοδύναμη στρατηγική προτεραιότητα με την άμυνα και να προσαρμόσει αναλόγως τους κανόνες της. Ταυτόχρονα, θα στείλει σαφές μήνυμα σε χώρες με περιορισμένο δημοσιονομικό χώρο –συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας– για τα περιθώρια ευελιξίας που μπορούν να προσδοκούν σε μελλοντικές κρίσεις.
Σχόλιο 
: Η κίνηση Μελόνι δεν είναι μόνο ιταλικό αίτημα, αλλά προοίμιο ευρύτερης μάχης για το αν η ΕΕ θα παραμείνει προσκολλημένη σε κανόνες που σχεδιάστηκαν για «κανονικές» εποχές ή θα αναγνωρίσει ότι η ενεργειακή ασφάλεια, όπως και η άμυνα, απαιτεί μόνιμη θεσμική ευελιξία. Η μέχρι τώρα άκαμπτη στάση της Κομισιόν δείχνει φόβο για επανάληψη της εποχής των ελλειμμάτων, αλλά ενέχει τον κίνδυνο να αποδιαρθρώσει την κοινωνική και πολιτική σταθερότητα σε χώρες με υψηλό ενεργειακό κόστος και περιορισμένο δημοσιονομικό χώρο.
#Ιταλία #Μελόνι #ΕυρωπαϊκήΕπιτροπή #Ενέργεια #ΣύμφωνοΣταθερότητας
