Η γήρανση πληθυσμού δεν εμφανίζεται πλέον μόνο ως απειλή, αλλά και ως πιθανός μοχλός ανόδου της παραγωγικότητας. Νέα μελέτη κορυφαίων οικονομολόγων δείχνει ότι η έλλειψη εργατικών χεριών μπορεί να επιταχύνει την τεχνολογική προσαρμογή και να αυξήσει το ΑΕΠ ανά εργαζόμενο.
Η γήρανση πληθυσμού αντιμετωπιζόταν επί δεκαετίες ως συνώνυμο της οικονομικής στασιμότητας, της πίεσης στα ασφαλιστικά ταμεία και της υποχώρησης της καινοτομίας. Μια νέα μελέτη, με τη συμμετοχή του νομπελίστα οικονομολόγου Daron Acemoglu, ανατρέπει το κυρίαρχο αφήγημα, υποστηρίζοντας ότι οι οικονομίες διαθέτουν ισχυρούς μηχανισμούς προσαρμογής όταν το εργατικό δυναμικό συρρικνώνεται.
Πώς η γήρανση πληθυσμού μετατρέπεται σε μοχλό παραγωγικότητας;
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η έλλειψη εργατικών χεριών ωθεί τις επιχειρήσεις σε επενδύσεις σε «τεχνολογίες εξοικονόμησης εργασίας», από αυτοματισμούς μέχρι προηγμένα πληροφοριακά συστήματα. Όταν το κόστος εργασίας αυξάνεται λόγω μειωμένης προσφοράς, η μετάβαση σε πιο αποδοτικές διαδικασίες παύει να είναι επιλογή και γίνεται προϋπόθεση βιωσιμότητας.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, η μείωση των γεννήσεων δεν οδήγησε σε κατάρρευση, αλλά σε αύξηση του ΑΕΠ ανά εργαζόμενο, δηλαδή σε περισσότερη παραγωγή από κάθε απασχολούμενο. Οι συγγραφείς σημειώνουν χαρακτηριστικά ότι «τα χαμηλότερα ποσοστά γεννήσεων, καθώς και η γήρανση και η μείωση του πληθυσμού έχουν αυξήσει —και όχι μειώσει— το ΑΕΠ ανά εργαζόμενο», αμφισβητώντας ευθέως τον διαδεδομένο δημογραφικό πεσιμισμό.
Ποιο είναι το νέο διεθνές δημογραφικό τοπίο;
Η μελέτη εντάσσει τα συμπεράσματά της σε ένα παγκόσμιο περιβάλλον όπου η υποχώρηση των γεννήσεων δεν αφορά πλέον μόνο τις ανεπτυγμένες οικονομίες. Τα τελευταία 70 χρόνια, τα ποσοστά γεννήσεων έχουν μειωθεί σε όλες τις ηπείρους, με τον παγκόσμιο δείκτη να υποχωρεί από 3,78 ανά 100 άτομα το 1950 σε 1,71 πέρυσι, διαμορφώνοντας ένα εντελώς διαφορετικό υπόδειγμα ανάπτυξης.
Οι ερευνητές καταγράφουν εντυπωσιακή συσχέτιση: για κάθε μία ποσοστιαία μονάδα πτώσης στις γεννήσεις, το ΑΕΠ ανά εργαζόμενο αυξήθηκε κατά 26,8%, στοιχείο που αποδίδουν στη συνειδητή στροφή των οικονομιών προς την αποδοτικότητα. Η έμφαση μετατοπίζεται από την «ποσότητα» εργαζομένων στην ποιοτική αναβάθμιση της εργασίας μέσω τεχνολογίας και καλύτερης οργάνωσης, με τη γήρανση να λειτουργεί ως καταλύτης αυτής της μετάβασης.
Τι σημαίνει για την ελληνική οικονομία
Για την Ελλάδα, που ήδη βιώνει έντονη γήρανση πληθυσμού και χαμηλή γεννητικότητα, το βασικό μήνυμα της μελέτης είναι ότι το δημογραφικό δεν οδηγεί μοιραία σε ύφεση, εφόσον υπάρξει έγκαιρη τεχνολογική και θεσμική προσαρμογή. Η πίεση στην αγορά εργασίας μπορεί να επιταχύνει επενδύσεις σε αυτοματοποίηση, ψηφιακά εργαλεία και αναβάθμιση δεξιοτήτων, βελτιώνοντας την παραγωγικότητα και άρα τη φορολογική βάση που στηρίζει τα ασφαλιστικά ταμεία.
Παράλληλα, η διαχείριση μιας γηράσκουσας κοινωνίας απαιτεί μεταρρυθμίσεις σε απασχόληση, κοινωνική ασφάλιση και υγεία, ώστε τα οφέλη της τεχνολογικής προόδου να μην εξανεμίζονται από δομικές ανισορροπίες. Για τις ελληνικές επιχειρήσεις, ειδικά τις μικρομεσαίες, το μήνυμα είναι ότι η αναβολή επενδύσεων σε τεχνολογία και οργάνωση αυξάνει τον κίνδυνο απώλειας ανταγωνιστικότητας σε ένα περιβάλλον όπου η εργασία θα παραμένει σχετικά δυσεύρετη και ακριβότερη.
Σχόλιο 
: Για τον Έλληνα καταναλωτή, η μετάβαση αυτή σημαίνει περισσότερες ψηφιακές υπηρεσίες, αυτοματοποιημένα κανάλια εξυπηρέτησης και πιθανή βελτίωση της ποιότητας προϊόντων, αλλά και πίεση σε επαγγέλματα χαμηλής ειδίκευσης που θα αντικαθίστανται σταδιακά από τεχνολογία. Οι επιχειρήσεις καλούνται να δουν τη γήρανση πληθυσμού όχι ως αδιέξοδο, αλλά ως κίνητρο για να επανασχεδιάσουν το παραγωγικό τους μοντέλο, ενώ η εθνική οικονομία χρειάζεται συνεκτική στρατηγική που θα συνδέει το δημογραφικό με την καινοτομία, την εκπαίδευση και τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού.
Διαβάστε επίσης:
Βιετνάμ: Δημογραφικό σοκ και το ρίσκο να γεράσει πριν πλουτίσει
#Δημογραφικό #ΑΕΠ #Παραγωγικότητα #Τεχνολογικήκαινοτομία #Αγοράεργασίας
