Πέντε ευρωπαϊκές χώρες κατέληξαν ότι ο Αλεξέι Ναβάλνι πέθανε το 2024 από το εξαιρετικά ισχυρό δηλητήριο epibatidine, ουσία που απαντάται σε σπάνιους δηλητηριώδεις βατράχους του Ισημερινού. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι το τοξικό χημικό δεν προήλθε από τη φύση αλλά συντέθηκε σε εργαστήριο, εντείνοντας τις κατηγορίες περί χρήσης χημικού όπλου από τη Ρωσία.
Νέα διάσταση στην υπόθεση του θανάτου του Ρώσου αντικαθεστωτικού Αλεξέι Ναβάλνι δίνει η ανακοίνωση επιστημόνων από Γερμανία, Γαλλία, Ολλανδία, Σουηδία και Ηνωμένο Βασίλειο. Μετά από λεπτομερή ιατροδικαστική ανάλυση, οι ειδικοί εντόπισαν στους ιστούς του Ναβάλνι ίχνη της χημικής ουσίας epibatidine, ενός σπάνιου αλκαλοειδούς που βρίσκεται στο δέρμα ορισμένων δηλητηριωδών βατράχων της Νότιας Αμερικής.
Οι πέντε χώρες, σε κοινή δήλωση στο περιθώριο της Διάσκεψης Ασφαλείας του Μονάχου, τόνισαν ότι «η δηλητηρίαση ήταν με πολύ μεγάλη πιθανότητα η αιτία του θανάτου» του Ναβάλνι, ο οποίος πέθανε σε φυλακή της Σιβηρίας στις 16 Φεβρουαρίου 2024. Επειδή η epibatidine δεν απαντάται φυσικά στη Ρωσία, οι κυβερνήσεις κατηγόρησαν ευθέως τη Μόσχα για εσκεμμένη χορήγηση του δηλητηρίου.
Τι είναι η epibatidine και γιατί θεωρείται χημικό όπλο
Η epibatidine είναι μια εξαιρετικά ισχυρή νευροτοξίνη που εντοπίζεται στο δέρμα συγκεκριμένων ειδών «δηλητηριωδών βατράχων» (poison dart frogs) που ζουν στις πλαγιές του Ισημερινού, όπως ο Anthony’s dart frog (Epipedobates anthonyi) και ο phantasmal dart frog (Epipedobates tricolor). Τα είδη αυτά τρέφονται με έντομα και συσσωρεύουν στο δέρμα τους αλκαλοειδή που λειτουργούν ως άμυνα έναντι θηρευτών, με έντονο χρωματισμό ως προειδοποίηση.
Η ουσία αναγνωρίστηκε για πρώτη φορά τη δεκαετία του 1970 από τον Αμερικανό χημικό και φαρμακολόγο John W. Daly, ο οποίος απομόνωσε λιγότερο από ένα χιλιοστόγραμμο από δείγματα βατράχων. Γρήγορα διαπιστώθηκε ότι η epibatidine είναι περίπου 200 φορές ισχυρότερη από τη μορφίνη. Σε τοξικές δόσεις προκαλεί σπασμούς και παράλυση των αναπνευστικών μυών, οδηγώντας σε ασφυξία.
Παρότι διερευνήθηκε ως πιθανό μη εθιστικό αναλγητικό, το εξαιρετικά στενό όριο ανάμεσα σε θεραπευτική και θανατηφόρα δόση την κατέστησε μη αξιοποιήσιμη φαρμακευτικά. Αυτός ακριβώς ο συνδυασμός ισχύος και δυσκολίας ελέγχου της δόσης την καθιστά ιδιαίτερα ελκυστική ως εργαλείο στο οπλοστάσιο χημικών όπλων.
Συνθετική προέλευση και ρωσικά εργαστήρια
Οι επιστήμονες που συμμετείχαν στην ανάλυση θεωρούν εξαιρετικά απίθανο η Ρωσία να προμηθεύτηκε φυσικό δηλητήριο από βατράχους του Ισημερινού. Η επικρατούσα εκτίμηση είναι ότι η epibatidine συντέθηκε σε εργαστήριο, αξιοποιώντας γνωστές χημικές οδούς. Ο Ρώσος χημικός Βιλ Μιρζαγιάνοφ, ο οποίος ζει στις ΗΠΑ και είχε αποκαλύψει στο παρελθόν την ανάπτυξη των νευροτοξικών παραγόντων Novichok, υπενθύμισε ότι το κρατικό Ινστιτούτο Οργανικής Χημείας και Τεχνολογίας της Ρωσίας είχε ιστορικά εργαστεί με φυσικές τοξίνες, όπως η ρικίνη και παράγωγα φαιντανύλης.
Ο ίδιος εκτίμησε ότι είναι πολύ πιο ρεαλιστικό το δηλητήριο να έχει συντεθεί εγχωρίως, σε εργαστήρια των ρωσικών υπηρεσιών ασφαλείας, παρά να έχει μεταφερθεί σε σημαντικές ποσότητες από τη Νότια Αμερική. Σύμφωνα με τον Μιρζαγιάνοφ, τα τεχνικά μέσα και η τεχνογνωσία για τέτοιου είδους συνθέσεις υπάρχουν εδώ και δεκαετίες στη Ρωσία.
Διπλωματικές συνέπειες και παραβίαση της Σύμβασης για τα Χημικά Όπλα
Η Μόσχα αρνείται κατηγορηματικά τις κατηγορίες, όπως είχε πράξει και το 2020, όταν ο Ναβάλνι είχε μεταφερθεί σε κρίσιμη κατάσταση στη Γερμανία μετά από δηλητηρίαση με νευροτοξικό παράγοντα. Ωστόσο, η χήρα του, Γιούλια Ναβάλναγια, χαρακτήρισε τα νέα ευρήματα «επιστημονικά αποδεδειγμένο» τεκμήριο δολοφονίας, δηλώνοντας ότι «ο Βλαντίμιρ Πούτιν σκότωσε τον Αλεξέι με χημικό όπλο».
Οι πέντε ευρωπαϊκές χώρες που συμμετείχαν στην ανάλυση παρέπεμψαν τη Ρωσία στον Οργανισμό για την Απαγόρευση των Χημικών Όπλων (OPCW), κάνοντας λόγο για παραβίαση της Σύμβασης για τα Χημικά Όπλα. Εάν επιβεβαιωθεί ότι η epibatidine χρησιμοποιήθηκε ως όπλο από κρατικούς φορείς, η υπόθεση Ναβάλνι θα εδραιωθεί ως ένα ακόμη παράδειγμα στοχευμένων επιθέσεων με εξειδικευμένους τοξικούς παράγοντες, με σοβαρές προεκτάσεις για την παγκόσμια ασφάλεια και το καθεστώς μη διάδοσης χημικών όπλων.
Σχόλιο 
: Η ταυτοποίηση μιας εξωτικής, εργαστηριακά συνθετής τοξίνης στον θάνατο του Ναβάλνι επιβεβαιώνει την τάση χρήσης «υπογραφικών» χημικών όπλων σε πολιτικά στοχευμένες δολοφονίες. Η υπόθεση δεν είναι απλώς ζήτημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αλλά κλονίζει το διεθνές καθεστώς απαγόρευσης χημικών όπλων, δοκιμάζοντας τα όρια αντίδρασης της Δύσης απέναντι σε κρατικούς δρώντες που αξιοποιούν την αιχμή της χημικής έρευνας για σκοτεινούς γεωπολιτικούς σκοπούς.
#Ναβάλνι #Ρωσία #ΧημικάΌπλα #Epibatidine
