Η εικόνα του Άντριου Mountbatten-Windsor πίσω από το τζάμι περιπολικού συμπυκνώνει δεκαετίες βασιλικής ισχύος, προνομίου και τελικής απαξίωσης. Η αρθρογράφος Fay Bound-Alberti χρησιμοποιεί το πρόσωπό του για να αναλύσει πώς η εικόνα εξουσίας μετατρέπεται σε τεκμήριο πτώσης.
Η πρόσφατη φωτογραφία του Άντριου Mountbatten-Windsor, πρώην πρίγκιπα, βυθισμένου στο πίσω κάθισμα αυτοκινήτου έξω από αστυνομικό τμήμα στο Νόρφολκ, λειτουργεί ως οπτικό χρονικό μιας θεαματικής πτώσης. Το «πτώμα-σαν» πρόσωπό του, με σφιγμένα χείλη, άδειο βλέμμα και κόκκινα μάτια από το φλας, απέχει έτη φωτός από τον «Randy Andy», τον γοητευτικό πρίγκιπα των αναμνηστικών φλιτζανιών και πιάτων, σύμβολο κάποτε της λαϊκής λατρείας προς τη μοναρχία.
Από το πορσελάνινο εικονίδιο στο τεκμήριο ενοχής
Η Fay Bound-Alberti υπενθυμίζει ότι τα βασιλικά πρόσωπα λειτουργούσαν ιστορικά ως εργαλεία νομιμοποίησης: από τα αρχαία νομίσματα μέχρι τα πορτρέτα των Τυδώρ, η απεικόνιση του ηγεμόνα ήταν δήλωση εξουσίας και συνέχειας. Το πρόσωπο του Άντριου, αποτυπωμένο σε κούπες και πιάτα, δεν ήταν απλώς διακοσμητικό, αλλά μέρος ενός brand που συνέδεε τη φυσιογνωμία του με ηρωισμό, υπηρεσία και προνόμιο.
Η αρθρογράφος συνδέει αυτή τη μακρά παράδοση με τη φυσιογνωμική, τη (ψευδο)επιστήμη που διάβαζε χαρακτήρα από τα χαρακτηριστικά του προσώπου, χρησιμοποιούμενη επί αιώνες για να «αποδεικνύει» την ανωτερότητα πλούσιων λευκών ανδρών. Η διάκριση ανάμεσα στο πορτρέτο –που αναγνωρίζει την ανθρώπινη υπόσταση– και την καταλογογράφηση –που την αφαιρεί– είναι κρίσιμη: οι ισχυροί ποζάρουν, οι αδύναμοι μετρώνται και φακελώνονται.
Η δημοκρατία της εικόνας και η κρίση της μοναρχίας
Με τη διάδοση της φωτογραφίας τον 19ο αιώνα, η εικόνα του προσώπου εκδημοκρατίστηκε. Η μοναρχία προσαρμόστηκε, αξιοποιώντας τη φωτογραφία για να δείξει οικειότητα, αλλά πάντα με έλεγχο: από τις επίσημες πορσελάνες μέχρι τις σκηνοθετημένες εμφανίσεις πίσω από τα φιμέ τζάμια λιμουζινών. Ο φακός μέσα από το παράθυρο του αυτοκινήτου συνήθως πρόσφερε μια φευγαλέα γεύση γοήτρου – Νταϊάνα, Κάρολος, Γουίλιαμ και Κέιτ, Χάρι και Μέγκαν.
Με τον Άντριου, για πρώτη φορά βλέπουμε μέλος της βασιλικής οικογένειας να φεύγει από αστυνομικό τμήμα σε άσημο αυτοκίνητο μετά από σύλληψη. Το πρόσωπό του δεν είναι πια πορτρέτο, αλλά σχεδόν προ-«mugshot»: παγιδευμένο πίσω από γυαλί, εικόνα ενός άνδρα που έχει χάσει κάθε επίσημο κύρος. Ο Τύπος τον περιγράφει ως «καταβεβλημένο, ντροπιασμένο, στοιχειωμένο».
Η υπόθεση Έπσταϊν και η αντιστροφή του αρχείου
Η Bound-Alberti συνδέει το σήμερα με την υπόθεση Epstein και τη διάσημη φωτογραφία του Άντριου με τη Βιρτζίνια Τζιούφρε, που έγινε εμβληματική στο δικαστικό μέτωπο. Ο ίδιος ο Έπσταϊν είχε χτίσει ένα ιδιότυπο, βικτωριανού τύπου αρχείο επιτήρησης των ισχυρών, με φωτογραφίες και βίντεο για μοχλό πίεσης. Το παράδοξο είναι ότι αυτό το αρχείο, σύμβολο γραφειοκρατικής ισχύος, στρέφεται πλέον εναντίον της εξουσίας.
Στην εποχή των ψηφιακών αρχείων, η κοινωνία μετατρέπεται σε συλλογικό αρχειονόμο: εκατομμύρια σελίδες εγγράφων, αναλύσεις προσώπων με τεχνητή νοημοσύνη, θεωρίες συνωμοσίας και ψευδείς εικόνες. «Όλοι είμαστε φυσιογνωμιστές και αρχειονόμοι τώρα», σημειώνει η αρθρογράφος: κάθε πρόσωπο είναι ταυτόχρονα πορτρέτο και έγγραφο, αντικείμενο λατρείας και τεκμήριο ενοχής.
Ο Άντριου πίστεψε ότι μπορούσε να ελέγξει την εικόνα του – χαρακτηριστικό παράδειγμα η συνέντευξη στο Newsnight, που αντιμετωπίστηκε σαν ακόμη ένα «πορτρέτο» για την ιστορία. Αντί όμως να εδραιώσει το αφήγημα της θυσίας και της ιδιαιτερότητάς του (η περιβόητη δήλωση ότι «δεν ιδρώνει»), κατέληξε να γίνει μόνιμο μνημείο αλαζονείας και άρνησης ευθύνης.
Σχόλιο 
: Η περίπτωση Άντριου δείχνει πώς, στην εποχή της οπτικής υπερδιαφάνειας, η εικόνα παύει να είναι μονοπώλιο εξουσίας και γίνεται εργαλείο δημόσιας λογοδοσίας: το ίδιο πρόσωπο που κάποτε νομιμοποιούσε τη δυναστεία, σήμερα αποκαλύπτει το κόστος του απυρόβλητου προνομίου.
#Μοναρχία #Andrew #Epstein #Βρετανία #ΔημόσιαΕικόνα
