Η επιτάχυνση του επανεξοπλισμού στην Ευρώπη, ως απάντηση στους πολέμους στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή, αρχίζει να δημιουργεί νέες γεωπολιτικές πιέσεις στα Δυτικά Βαλκάνια.
Σερβία και Κόσοβο αυξάνουν τις στρατιωτικές δαπάνες και αποκτούν νέο εξοπλισμό, την ώρα που η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να ενισχύσει τον ρόλο της στην ασφάλεια της περιοχής χωρίς να αναζωπυρώσει παλιές συγκρούσεις.
Η εξέλιξη αυτή επαναφέρει στο προσκήνιο το βασικό ερώτημα για την ευρωπαϊκή στρατηγική: μπορεί η ενίσχυση της άμυνας να λειτουργήσει ως παράγοντας σταθερότητας ή κινδυνεύει να τροφοδοτήσει νέες εντάσεις;
Η νέα στρατηγική της Ευρώπης
Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, η Ευρωπαϊκή Ένωση και το ΝΑΤΟ ξεκίνησαν μια εκτεταμένη πολιτική ενίσχυσης των ευρωπαϊκών αμυντικών δυνατοτήτων.
Μέσα από χρηματοδοτικά εργαλεία και προγράμματα συνεργασίας, οι Βρυξέλλες προσπαθούν να εντάξουν τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων στο ευρωπαϊκό σύστημα ασφάλειας.
Μεταξύ αυτών των εργαλείων περιλαμβάνονται:
-
το πρόγραμμα δανείων Security Action for Europe (SAFE)
-
το ευρωπαϊκό Peace Facility για στρατιωτική υποστήριξη
Τα προγράμματα αυτά χρηματοδοτούν στρατιωτικές δομές και εξοπλισμούς σε χώρες όπως:
-
Αλβανία
-
Βόρεια Μακεδονία
-
Βοσνία και Ερζεγοβίνη
-
Μαυροβούνιο
Με αυτόν τον τρόπο η Ευρωπαϊκή Ένωση αποκτά μεγαλύτερη επιρροή στις αμυντικές επιλογές της περιοχής.
Η Σερβία και η στρατηγική της ισορροπίας
Η Σερβία παραμένει η ισχυρότερη στρατιωτικά χώρα στα Δυτικά Βαλκάνια.
Ο ετήσιος αμυντικός προϋπολογισμός της φτάνει περίπου τα 2,2 δισεκατομμύρια ευρώ, ο μεγαλύτερος στην περιοχή.
Ταυτόχρονα η εξωτερική πολιτική της χώρας χαρακτηρίζεται από έντονη γεωπολιτική ισορροπία.
Το Βελιγράδι:
-
συνεργάζεται στρατιωτικά με την Κίνα
-
διατηρεί σχέσεις με τη Ρωσία
-
παραμένει υποψήφια χώρα για ένταξη στην ΕΕ
Η Σερβία αγοράζει στρατιωτικό εξοπλισμό από διαφορετικές πηγές.
Μεταξύ άλλων:
-
drones και συστήματα αεράμυνας από την Κίνα
-
μαχητικά αεροσκάφη Rafale από τη Γαλλία
-
οπλικά συστήματα από το Ισραήλ
Το γεγονός αυτό δημιουργεί αβεβαιότητα στις Βρυξέλλες σχετικά με τη στρατηγική κατεύθυνση της χώρας.
Παράλληλα, η Σερβία έχει εξάγει όπλα αξίας άνω των 800 εκατομμυρίων ευρώ στην Ουκρανία, παρά τις στενές σχέσεις της με τη Μόσχα.
Η στρατιωτική ενίσχυση του Κοσόβου
Την ίδια στιγμή το Κόσοβο επιταχύνει τη δημιουργία πλήρους στρατού.
Η Δύναμη Ασφαλείας του Κοσόβου αριθμεί περίπου 5.000 στρατιώτες, πολύ λιγότερους από τον σερβικό στρατό που διαθέτει περίπου 22.000 στρατιώτες.
Ωστόσο η Πρίστινα επενδύει σημαντικά στην ενίσχυση των δυνατοτήτων της.
Η χώρα αγόρασε πρόσφατα:
-
drones Bayraktar από την Τουρκία
-
αντιαρματικούς πυραύλους OMTAS
-
σχεδιάζει την αγορά ελικοπτέρων Black Hawk
Οι στρατιωτικές δαπάνες του Κοσόβου έχουν αυξηθεί από 65 εκατομμύρια ευρώ το 2021 σε περίπου 208 εκατομμύρια ευρώ το 2025.
Σύμφωνα με την κυβέρνηση, ο συνολικός σχεδιασμός προβλέπει επενδύσεις 1 δισεκατομμυρίου ευρώ στην άμυνα μέσα στα επόμενα τέσσερα χρόνια.
Παράλληλα το Κόσοβο κατασκευάζει εργοστάσιο πυρομαχικών με τουρκική υποστήριξη.
Οι παλιές εντάσεις παραμένουν
Η στρατιωτική ενίσχυση των δύο χωρών γίνεται σε μια περίοδο όπου οι πολιτικές σχέσεις παραμένουν ιδιαίτερα τεταμένες.
Ο διάλογος μεταξύ Σερβίας και Κοσόβου υπό την αιγίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει ουσιαστικά παγώσει.
Τα γεγονότα του 2023 στο χωριό Μπάνισκα, όπου ένοπλοι Σέρβοι συγκρούστηκαν με την αστυνομία του Κοσόβου, υπενθύμισαν πόσο εύθραυστη είναι η ασφάλεια στην περιοχή.
Επιπλέον, η Σερβία έχει αντιδράσει έντονα στη στρατιωτική συνεργασία του Κοσόβου με:
-
την Αλβανία
-
την Κροατία
Η συμφωνία αυτή επιτρέπει κοινές στρατιωτικές ασκήσεις και πιθανή προμήθεια εξοπλισμού.
Η πρόταση για μια «Βαλκανική Σχολή Άμυνας»
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, αναλυτές προτείνουν τη δημιουργία ενός Βαλκανικού Κολλεγίου Άμυνας.
Η ιδέα βασίζεται στο μοντέλο του Baltic Defence College, που εκπαιδεύει αξιωματικούς από χώρες της Βαλτικής.
Στόχος θα ήταν:
-
η κοινή εκπαίδευση στρατιωτικών στελεχών
-
η ενίσχυση της στρατιωτικής συνεργασίας
-
η βαθύτερη ενσωμάτωση των Βαλκανίων στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας
Ωστόσο η εφαρμογή μιας τέτοιας ιδέας δεν είναι εύκολη.
Η προοπτική να εκπαιδεύονται μαζί αξιωματικοί από Σερβία και Κόσοβο παραμένει πολιτικά ευαίσθητη.
Η μεγάλη δοκιμασία για την Ευρώπη
Για την Ευρωπαϊκή Ένωση η κατάσταση στα Δυτικά Βαλκάνια αποτελεί μια κρίσιμη δοκιμασία στρατηγικής αξιοπιστίας.
Η ΕΕ καλείται να ενισχύσει την ασφάλεια της περιοχής χωρίς να δημιουργήσει νέες γραμμές αντιπαράθεσης.
Την ίδια στιγμή η αργή διαδικασία διεύρυνσης έχει δημιουργήσει απογοήτευση σε πολλές χώρες της περιοχής.
Στη Σερβία, δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι πάνω από 60% των πολιτών δεν πιστεύουν πλέον ότι η χώρα θα ενταχθεί στην ΕΕ.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η ισορροπία μεταξύ ασφάλειας, γεωπολιτικής επιρροής και πολιτικής σταθερότητας θα καθορίσει το μέλλον της περιοχής.
Και για την Ευρώπη, τα Βαλκάνια παραμένουν το σημείο όπου δοκιμάζεται η ικανότητά της να λειτουργήσει ως πραγματική δύναμη σταθερότητας στη γειτονιά της.
