Το ιρανικό μπλοκάρισμα στο στενό του Ορμούζ έχει μετατραπεί στο ισχυρότερο διαπραγματευτικό χαρτί της Τεχεράνης. Η κρίση ξεπερνά τη στρατιωτική διάσταση και απειλεί να αναδιαμορφώσει την παγκόσμια γεωοικονομία.
Η απόφαση των ΗΠΑ και του Ισραήλ να πλήξουν απευθείας το Ιράν άνοιξε έναν από τους πιο επικίνδυνους κύκλους αστάθειας στη Μέση Ανατολή εδώ και δεκαετίες. Περίπου το 20% των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου έχει ουσιαστικά αποκλειστεί από το στενό του Ορμούζ, μετά τις ιρανικές επιθέσεις σε εμπορικά πλοία, προκαλώντας εκτόξευση των τιμών και βαθύ σοκ στις αγορές ενέργειας.
Η ιρανική στρατηγική: οικονομικός πόνος ως αποτροπή
Για την Τεχεράνη, το μπλοκάρισμα στο Ορμούζ δεν είναι απλώς τακτική κίνηση, αλλά προσπάθεια επαναθεμελίωσης της αποτρεπτικής της ισχύος. Το οπλοστάσιο βαλλιστικών πυραύλων είχε σχεδιαστεί ώστε να αποθαρρύνει κάθε άμεση επίθεση, επιτρέποντας στο Ιράν να δρα μέσω πληρεξουσίων σε όλη την περιοχή. Αυτή η αποτροπή κατέρρευσε όταν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ προχώρησαν σε πλήγματα εντός ιρανικού εδάφους.
Η απάντηση της Τεχεράνης είναι να επιβάλει τόσο μεγάλο κόστος στην παγκόσμια οικονομία, ώστε μελλοντικές επιθέσεις να θεωρηθούν πολιτικά ασύμφορες. Το κλείσιμο ή ο σοβαρός περιορισμός της ναυσιπλοΐας στο στενό του Ορμούζ –μία από τις βασικότερες αρτηρίες της παγκόσμιας ροής πετρελαίου– είναι ο βασικός μοχλός αυτής της στρατηγικής. Ακόμη κι αν οι αμερικανικές δυνάμεις μπορούν να μειώσουν σημαντικά τη δυνατότητα ιρανικών επιθέσεων, είναι εξαιρετικά δύσκολο να εξαλείψουν πλήρως την απειλή κατά της ναυσιπλοΐας.
Οι ευρύτεροι στόχοι των ΗΠΑ, το Ισραήλ και οι ενδοϊρανικές πιέσεις
Στην Ουάσινγκτον, ο σχεδιασμός δεν περιορίζεται στο Ιράν. Υπάρχει φόβος ότι μια πιθανή κινεζική κίνηση κατά της Ταϊβάν τα επόμενα χρόνια θα μπορούσε να οδηγήσει σε ταυτόχρονες, παρατεταμένες συγκρούσεις σε πολλά μέτωπα. Γι’ αυτό οι ΗΠΑ επιδιώκουν να «καθαρίσουν» απειλές εκτός Ινδο-Ειρηνικού, μειώνοντας τη στρατιωτική ισχύ του Ιράν και άλλων αντιπάλων.
Επισήμως, οι αμερικανικοί στρατιωτικοί στόχοι περιορίζονται στην καταστροφή ιρανικών στρατιωτικών βιομηχανικών υποδομών και ικανοτήτων πλήγματος. Πολιτικά όμως, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει διατυπώσει πολύ ευρύτερες φιλοδοξίες, από έλεγχο μιας μελλοντικής ιρανικής ηγεσίας έως καθεστωτική αλλαγή. Το σταθερό στοιχείο είναι η ανάγκη να εμφανιστεί ότι «νίκησε» – κάτι που έρχεται σε ευθεία σύγκρουση με την ιρανική ανάγκη να αποκαταστήσει την αποτροπή της και να έχει τον τελευταίο λόγο.
Η εικόνα περιπλέκεται περαιτέρω από τους στόχους του Ισραήλ, το οποίο επιδιώκει τη μακροχρόνια αποδυνάμωση ή και κατάρρευση του ιρανικού καθεστώτος, και από τις εσωτερικές δυναμικές του ίδιου του Ιράν. Τμήματα των Φρουρών της Επανάστασης επιζητούν εκδίκηση και είναι πιθανό να συνεχίσουν επιθέσεις σε αμερικανικούς στόχους και πλοία, ακόμη κι αν η κυβέρνηση αναζητά διέξοδο μέσω διαπραγματεύσεων. Η αποκέντρωση της διοίκησης αυξάνει τον κίνδυνο «ανεξέλεγκτων» ενεργειών που θα κρατούν τη σύγκρουση ζωντανή.
Ρωσία, Ευρώπη και κράτη του Κόλπου: ποιος κερδίζει από την παράταση της κρίσης
Η Μόσχα έχει κάθε λόγο να βλέπει θετικά την κλιμάκωση στον Περσικό Κόλπο. Ήδη από το 2023, ρώσοι αξιωματούχοι αξιολογούσαν ότι μια κρίση στο Ορμούζ, μαζί με την όξυνση στο Παλαιστινιακό και ενδεχόμενη κινεζική κίνηση στην Ταϊβάν, θα απορροφούσαν την προσοχή και τους πόρους της Δύσης, διευκολύνοντας την πολεμική προσπάθεια της Ρωσίας στην Ουκρανία. Σήμερα, η Ρωσία αποκομίζει αυξημένα έσοδα από τις εξαγωγές πετρελαίου, όσο οι τιμές παραμένουν υψηλές λόγω της αναταραχής στον Κόλπο.
Αντίθετα, τα κράτη του Κόλπου και η Ευρώπη φοβούνται ότι μια παρατεταμένη κρίση θα προκαλέσει μόνιμες ζημιές στις ενεργειακές υποδομές και θα απορροφήσει κρίσιμους πόρους, την ώρα που η Ευρώπη πρέπει να ενισχύσει την άμυνά της. Ωστόσο, όσο το Ιράν διατηρεί ικανότητα απειλής της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ, κάθε διαπραγμάτευση θα είναι εξαιρετικά δύσκολη. Οι ΗΠΑ θα επιχειρήσουν, μέσω ευρύτερων πληγμάτων, να εξαναγκάσουν τους Φρουρούς της Επανάστασης σε υποχώρηση, αλλά έχοντας ανεβάσει τα διακυβεύματα σε υπαρξιακό επίπεδο για την ιρανική ηγεσία, η επίτευξη συμβιβασμού φαντάζει μακρινή.
Σχόλιο 
: Το μπλοκάρισμα στο Ορμούζ δεν είναι ένα ακόμη επεισόδιο στη μακρά αντιπαράθεση Ιράν–Δύσης, αλλά κόμβος όπου τέμνονται οι στρατηγικές ΗΠΑ, Ισραήλ, Ρωσίας, Κίνας και των κρατών του Κόλπου. Η σύγκρουση συνδυάζει στρατιωτική, ενεργειακή και πολιτική διάσταση, με κίνητρα που συχνά αλληλοαναιρούνται. Αυτό σημαίνει ότι οι αγορές και οι κυβερνήσεις διεθνώς –συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, ως ναυτιλιακού και ενεργειακού κόμβου– θα πρέπει να προεξοφλούν μια παρατεταμένη περίοδο αβεβαιότητας, χωρίς γρήγορη αποκλιμάκωση στον ορίζοντα.
#Ιράν #Ορμούζ #ΗΠΑ #Ισραήλ #Πετρέλαιο #ΜέσηΑνατολή
