Καθώς ο πόλεμος με το Ιράν μπαίνει στην τέταρτη εβδομάδα, η στρατηγική του Donald Trump παραμένει εγκλωβισμένη σε μια κλασική προσέγγιση ισχύος: περισσότερη πίεση – οικονομική και στρατιωτική – θα οδηγήσει τελικά σε υποχώρηση. Είναι μια λογική που έχει δουλέψει σε άλλες περιπτώσεις, αλλά εδώ φαίνεται να αποτυγχάνει, γιατί βασίζεται σε λάθος ανάγνωση του αντιπάλου.
Η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει τη σύγκρουση ως ένα παιχνίδι γεωπολιτικής ισχύος και πόρων. Κυρώσεις, απομόνωση και στρατιωτικά πλήγματα εντάσσονται σε ένα πλαίσιο που θεωρεί ότι το αυξανόμενο κόστος θα εξαναγκάσει την Τεχεράνη να υποχωρήσει. Όμως για το Ιράν, το διακύβευμα δεν είναι μόνο υλικό. Είναι βαθιά συνδεδεμένο με την έννοια της εθνικής αξιοπρέπειας και της πολιτισμικής ταυτότητας.
Σε αυτό το πλαίσιο, η υποχώρηση δεν εκλαμβάνεται ως ρεαλισμός αλλά ως δημόσια ταπείνωση. Και σε κοινωνίες όπου η έννοια της τιμής είναι κεντρική, η ταπείνωση δεν αποτελεί επιλογή. Αντίθετα, η πίεση παράγει το αντίθετο αποτέλεσμα: ενισχύει τη συνοχή, συσπειρώνει την κοινωνία και προσφέρει στο καθεστώς μεγαλύτερη νομιμοποίηση να συνεχίσει.
Αυτό εξηγεί γιατί τα εργαλεία που χρησιμοποιούν οι ΗΠΑ δεν λειτουργούν όπως αναμένεται. Ο οικονομικός πόνος, αντί να οδηγήσει σε πολιτική κάμψη, μετατρέπεται σε στοιχείο αφήγησης. Το Ιράν προβάλλεται ως ένα «πολιορκημένο έθνος» που αντιστέκεται, και αυτή η εικόνα ενισχύει την εσωτερική σταθερότητα αντί να την υπονομεύει.
Η βασική αστοχία της αμερικανικής στρατηγικής είναι ότι αντιμετωπίζει το Ιράν ως έναν καθαρά ορθολογικό παίκτη, που θα αντιδράσει με όρους κόστους-οφέλους. Στην πράξη, όμως, το ιρανικό σύστημα λειτουργεί με διαφορετικές προτεραιότητες. Η εικόνα ισχύος, η αποφυγή ταπείνωσης και η διατήρηση πολιτικής αξιοπιστίας είναι εξίσου σημαντικές με τις οικονομικές απώλειες.
Αυτό δημιουργεί και το εμφανές επικοινωνιακό χάσμα μεταξύ των δύο πλευρών. Όταν η Ουάσιγκτον μιλά για «συνομιλίες» και πιθανές συμφωνίες, η Τεχεράνη σπεύδει να διαψεύσει. Όχι απαραίτητα επειδή δεν υπάρχουν δίαυλοι επικοινωνίας, αλλά επειδή η δημόσια παραδοχή διαπραγμάτευσης υπό πίεση μπορεί να εκληφθεί ως ένδειξη αδυναμίας.
Το αποτέλεσμα είναι μια στρατηγική παγίδα. Κάθε κίνηση κλιμάκωσης αυξάνει την ανάγκη για απάντηση, ενώ περιορίζει τα περιθώρια υποχώρησης και από τις δύο πλευρές. Χωρίς έναν σαφή μηχανισμό αποκλιμάκωσης, η σύγκρουση τείνει να παρατείνεται, με αυξανόμενο κόστος τόσο σε γεωπολιτικό όσο και σε οικονομικό επίπεδο.
SBC Σχόλιο
Δεν είναι θέμα ισχύος.
Είναι θέμα κατανόησης.
Οι ΗΠΑ επιχειρούν να επιβάλουν κόστος.
Το Ιράν υπερασπίζεται τιμή.
Και όταν το παιχνίδι παίζεται σε διαφορετικούς κανόνες, δεν υπάρχει γρήγορη έξοδος.
