Ο νέος πρόεδρος του Ιράν μιλά για «φιλικές σχέσεις» και «αλληλοσεβασμό», ενώ τα πυρά με τις ΗΠΑ συνεχίζονται στο πεδίο. Η ρητορική ειρήνης της Τεχεράνης δοκιμάζεται απέναντι σε μια πραγματικότητα όπου η διπλωματία και η στρατιωτική ένταση κινούνται παράλληλα.
Ο πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν επιχείρησε να επαναπροσδιορίσει δημόσια την εξωτερική πολιτική της Τεχεράνης, δηλώνοντας ότι στόχος της χώρας είναι η «επέκταση φιλικών σχέσεων, βασισμένων στον αμοιβαίο σεβασμό και τα κοινά συμφέροντα». Η παρέμβασή του, μέσω ανάρτησης στην πλατφόρμα Χ, ήρθε την ώρα που οι ιρανικές δυνάμεις και οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις συνεχίζουν ανταλλαγές πυρών, παρά την ύπαρξη συμφωνημένης κατάπαυσης του πυρός.
Ρητορική «φιλίας» με φόντο αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ
Ο Πεζεσκιάν υπογράμμισε ότι «η πολιτική της αποικιοκρατίας και της εκμετάλλευσης δεν θα έχει θέση στον μελλοντικό κόσμο», σε μια έμμεση αλλά σαφή αναφορά στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη δυτική επιρροή στη Μέση Ανατολή. Παρέπεμψε στην «ανεκτικότητα» ως στοιχείο της ιρανικής κουλτούρας, αλλά ταυτόχρονα εξήρε τον «αγώνα κατά της καταπίεσης» ως διαχρονικό πυλώνα της ταυτότητας της χώρας.
Η διπλή αυτή αναφορά αποτυπώνει τη στρατηγική της Τεχεράνης να εμφανίζεται ταυτόχρονα ως δύναμη μετριοπάθειας και ως ηγετικός πόλος του «αντι-ηγεμονικού» στρατοπέδου. Η επίκληση της ιστορίας και της «αντίστασης» λειτουργεί και προς το εσωτερικό ακροατήριο, όπου η νομιμοποίηση του καθεστώτος παραμένει στενά συνδεδεμένη με την εικόνα της χώρας ως προπύργιο κατά της ξένης επιβολής.
Η αμερικανική πίεση και το παράθυρο της ειρηνευτικής πρότασης
Την ίδια ημέρα, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι η Ουάσινγκτον αναμένει την απάντηση της Τεχεράνης σε πρόταση ειρηνευτικής συμφωνίας. Η διατύπωση αυτή δείχνει πως, παρά την κλιμάκωση στο πεδίο, οι δίαυλοι διαπραγμάτευσης παραμένουν ανοιχτοί και οι ΗΠΑ επιχειρούν να μεταφέρουν την πίεση στο διπλωματικό επίπεδο, εμφανίζοντας το Ιράν ως εκείνο που πρέπει να «αποφασίσει».
Ωστόσο, η παράλληλη ανταλλαγή πυρών μεταξύ των δύο πλευρών αποδυναμώνει το αφήγημα περί αποκλιμάκωσης. Η συνύπαρξη εκεχειρίας στα χαρτιά και στρατιωτικής δράσης στο έδαφος υπογραμμίζει το κενό εμπιστοσύνης, αλλά και την ύπαρξη πολλαπλών κέντρων ισχύος σε όλο το πλέγμα της περιφερειακής σύγκρουσης – από τα κρατικά επιτελεία μέχρι τις ένοπλες οργανώσεις-πληρεξούσιους.
Η στρατηγική ταυτότητας του Ιράν και τα όρια της
Η αναφορά του Πεζεσκιάν στην «ανεκτικότητα» του ιρανικού λαού και στον «αγώνα κατά της καταπίεσης» δεν είναι απλώς ρητορική. Αποτελεί προσπάθεια να συνδεθεί η σημερινή εξωτερική πολιτική με μια ιστορική αφήγηση που ξεκινά από την επανάσταση του 1979 και φθάνει μέχρι τις σύγχρονες συγκρούσεις στη Συρία, στο Ιράκ, στον Λίβανο και στην Υεμένη.
Σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα, το Ιράν επιδιώκει να κατοχυρώσει ρόλο περιφερειακής δύναμης ασφαλείας, ικανής να διαπραγματεύεται ως ισότιμος συνομιλητής με τις ΗΠΑ και τις μεγάλες δυνάμεις. Όμως η διαρκής εξάρτηση από στρατιωτικά μέσα και δικτυώσεις με ένοπλες ομάδες περιορίζει την αξιοπιστία του μηνύματος περί «φιλικών σχέσεων» και δυσκολεύει την οικοδόμηση οικονομικών συνεργασιών μεγάλης κλίμακας με χώρες που φοβούνται αμερικανικές κυρώσεις.
Οικονομικές προεκτάσεις και η μάχη για τις κυρώσεις
Πίσω από τη ρητορική για «κοινά συμφέροντα» κρύβεται η πίεση της ιρανικής οικονομίας από τις πολυετείς κυρώσεις. Η Τεχεράνη χρειάζεται επειγόντως σταθερά έσοδα από ενέργεια, πρόσβαση σε διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα και τεχνολογική αναβάθμιση, ιδιαίτερα στους τομείς της ενέργειας και των υποδομών.
Η υπόσχεση για διεύρυνση «φιλικών σχέσεων» στοχεύει κυρίως σε χώρες που είναι διατεθειμένες να κινηθούν σε γκρίζες ζώνες των κυρώσεων ή να αξιοποιήσουν εναλλακτικά συστήματα πληρωμών. Όμως χωρίς ουσιαστική αποκλιμάκωση με τις ΗΠΑ, το κόστος συναλλαγής με το Ιράν παραμένει υψηλό και οι μακροπρόθεσμες επενδύσεις δύσκολα κλειδώνουν.
Τι σημαίνει η τρέχουσα φάση για την περιφερειακή σταθερότητα;
Η συνύπαρξη διπλωματικών πρωτοβουλιών και στρατιωτικής έντασης δημιουργεί έναν εύθραυστο ενδιάμεσο χώρο, όπου η παραμικρή λάθος κίνηση μπορεί να οδηγήσει σε ευρύτερη ανάφλεξη. Αν το Ιράν ανταποκριθεί θετικά σε κάποια μορφή συμφωνίας, θα ανοίξει παράθυρο για σταδιακή χαλάρωση των πιέσεων και περιορισμό του κινδύνου ευθείας σύγκρουσης.
Αντίθετα, μια αρνητική απάντηση ή μια νέα στρατιωτική κλιμάκωση θα παγιώσει το σημερινό υβριδικό καθεστώς: συχνά επεισόδια, κυρώσεις, ενεργειακή αβεβαιότητα και μόνιμο ασφάλιστρο κινδύνου στις αγορές της περιοχής. Σε αυτό το σενάριο, η ρητορική περί «φιλικών σχέσεων» θα λειτουργεί κυρίως ως εργαλείο εσωτερικής κατανάλωσης και όχι ως βάση για μια νέα περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφάλειας.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, κάθε ένδειξη αποκλιμάκωσης στις σχέσεις Ιράν–ΗΠΑ μεταφράζεται σε μικρότερο ασφάλιστρο κινδύνου στη Μέση Ανατολή και πιο προβλέψιμες τιμές ενέργειας – κρίσιμο για να διατηρηθεί η ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας και των μεταφορών. Εάν όμως επικρατήσει η γραμμή της σύγκρουσης, η Ελλάδα, ως ναυτιλιακή και ενεργειακή πύλη της Ευρώπης, θα συνεχίσει να λειτουργεί σε περιβάλλον υψηλής μεταβλητότητας, με μεγαλύτερη εξάρτηση από βραχυπρόθεσμες κινήσεις αντιστάθμισης κινδύνου και με περιορισμένο περιθώριο για μακροπρόθεσμο ενεργειακό σχεδιασμό.
#Ιράν #Πεζεσκιάν #ΜέσηΑνατολή #ΗΠΑ #Διπλωματία
