Η κοινή επιμέλεια μετά το διαζύγιο θεσμοθετήθηκε για πρώτη φορά στην Ιαπωνία, ανατρέποντας ένα μοντέλο αποκλειστικής γονικής μέριμνας δεκαετιών. Η μεταρρύθμιση αναδιατάσσει τις ισορροπίες μεταξύ γονέων, παιδιών και δικαστηρίου, ανοίγοντας νέα συζήτηση για τα δικαιώματα του παιδιού και τις διεθνείς πιέσεις στη χώρα.
Η κοινή επιμέλεια στην Ιαπωνία εισάγεται σε ένα νομικό περιβάλλον που μέχρι σήμερα αναγνώριζε μόνο έναν γονέα ως αποκλειστικά υπεύθυνο μετά το διαζύγιο. Η αλλαγή ήδη λειτουργεί ως «καταλύτης» για ζευγάρια που είχαν παγώσει τις αποφάσεις τους, καθώς δίνει τη δυνατότητα διαζυγίου χωρίς τον απόλυτο αποκλεισμό του ενός γονέα από τη ζωή του παιδιού.
Πώς αλλάζει η κοινή επιμέλεια τις ισορροπίες μετά το διαζύγιο;
Ο αναθεωρημένος Αστικός Κώδικας προβλέπει ότι στη κοινή επιμέλεια οι γονείς οφείλουν να συναποφασίζουν για καίρια ζητήματα, όπως τόπο διαμονής και σχολική εκπαίδευση του παιδιού. Όταν η συνεννόηση αποτυγχάνει, το οικογενειακό δικαστήριο αποκτά ενισχυμένο ρόλο, κρίνoντας με κριτήριο το «βέλτιστο συμφέρον του παιδιού» και όχι απλώς τις οικονομικές ή συναισθηματικές διεκδικήσεις των ενηλίκων.
Η μεταρρύθμιση έχει αναδρομική διάσταση, καθώς επιτρέπει και σε διαζευγμένους γονείς παλαιότερων ετών να ζητήσουν μετατροπή της αποκλειστικής σε κοινή επιμέλεια. Εξαίρεση αποτελούν οι περιπτώσεις ενδοοικογενειακής βίας ή κακοποίησης, όπου το δικαστήριο διατηρεί τη δυνατότητα να αναθέτει τη γονική μέριμνα αποκλειστικά σε έναν γονέα, επιχειρώντας να ισορροπήσει μεταξύ προστασίας του παιδιού και διατήρησης των οικογενειακών δεσμών.
Ποιο θεσμικό και διεθνές πλαίσιο οδήγησε στη μεταρρύθμιση;
Η Ιαπωνία ήταν η μοναδική χώρα του G7 που διατηρούσε μονοδιάστατο καθεστώς αποκλειστικής επιμέλειας, με αποτέλεσμα χιλιάδες παιδιά να χάνουν επαφή όχι μόνο με τον έναν γονέα, αλλά και με ολόκληρο το συγγενικό του δίκτυο. Η πρακτική αυτή είχε δεχθεί έντονη κριτική από διεθνείς οργανισμούς, με την Επιτροπή του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού να ζητά εδώ και χρόνια ευθυγράμμιση με τη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, την οποία η Ιαπωνία έχει ήδη κυρώσει.
Παράλληλα, η αύξηση των διεθνικών γάμων και διαζυγίων ενίσχυσε την πίεση από ΗΠΑ και ΕΕ, λόγω περιστατικών γονικής «απαγωγής» παιδιών προς την Ιαπωνία και πλήρους αποκοπής τους από τον ευρωπαίο ή αμερικανό γονέα. Η προσχώρηση της χώρας στη Σύμβαση της Χάγης το 2014 για τις διεθνείς απαγωγές παιδιών δημιούργησε νομική βάση, αλλά η απουσία κοινής επιμέλειας περιόριζε την ουσιαστική εφαρμογή της, οδηγώντας τελικά στην ανάγκη βαθύτερης μεταρρύθμισης.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Για την Ελλάδα, η ιαπωνική στροφή προς την κοινή επιμέλεια λειτουργεί ως επιβεβαίωση μιας ευρύτερης διεθνούς τάσης υπέρ της ενεργού παρουσίας και των δύο γονέων μετά το διαζύγιο. Σε πρακτικό επίπεδο, διευκολύνει και τα ελληνοϊαπωνικά μικτά ζευγάρια, μειώνοντας τον κίνδυνο οριστικής αποκοπής του παιδιού από τον έλληνα γονέα και άρα περιορίζοντας νομικές εκκρεμότητες με υψηλό κοινωνικό και οικονομικό κόστος.
Σχόλιο 
: Η ιαπωνική μεταρρύθμιση ενισχύει το επιχείρημα ότι η οικογενειακή πολιτική δεν είναι μόνο ζήτημα κοινωνικής πρόνοιας αλλά και ανθρώπινου κεφαλαίου, καθώς η σταθερότητα των δεσμών γονέων-παιδιών επηρεάζει την εκπαιδευτική πορεία, την παραγωγικότητα και τελικά τη μακροοικονομική δυναμική. Για την Ελλάδα, όπου η συζήτηση για τη συνεπιμέλεια παραμένει πολωμένη, η εμπειρία μιας ανεπτυγμένης ασιατικής οικονομίας μπορεί να αξιοποιηθεί ως εργαστήριο πολιτικής, με έμφαση σε θεσμικές δικλίδες ασφαλείας για περιπτώσεις βίας και σε μηχανισμούς διαμεσολάβησης που αποφορτίζουν τα δικαστήρια και το κοινωνικό κόστος.
Διαβάστε επίσης:
Ιαπωνία: Μικρή άνοδος εμπιστοσύνης καταναλωτή με φόντο τον πληθωρισμό
Ασία-Ειρηνικός: Άνοδος στα χρηματιστήρια με φόντο εξαγωγές και Wall Street
#Ιαπωνία #κοινήεπιμέλεια #διαζύγιο #οικογενειακόδίκαιο #δικαιώματαπαιδιού
