Το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κράτους ξεκαθαρίζει ότι ο πρόσθετος δημοσιονομικός χώρος για μόνιμες παροχές δεν μπορεί πλέον να προέρχεται από υπερβάσεις στα πρωτογενή πλεονάσματα, αλλά μόνο από μόνιμη ενίσχυση των φορολογικών εσόδων. Το νέο πλαίσιο της ΕΕ «κλειδώνει» την πορεία των δαπανών και μετατρέπει τις φοροελαφρύνσεις σε άσκηση αυστηρής ισορροπίας.
Το ειδικό σημείωμα του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή λειτουργεί ως «εγχειρίδιο χρήσης» των νέων δημοσιονομικών κανόνων της ΕΕ για την Ελλάδα – αλλά και ως ψυχρό μήνυμα προς την πολιτική τάξη: η εποχή όπου τα υπερπλεονάσματα μετουσιώνονταν σε παροχές έχει τελειώσει. Πλέον, ο μόνος ασφαλής δρόμος για μόνιμες ελαφρύνσεις και δαπάνες περνά μέσα από μόνιμη αύξηση των εσόδων.
Το νέο πλαίσιο: ένας δείκτης, πολλές δεσμεύσεις
Οι κανόνες που ισχύουν από το 2024 απλοποιούν το ευρωπαϊκό πλαίσιο, αλλά ταυτόχρονα το καθιστούν πιο δεσμευτικό. Ο πυρήνας μεταφέρεται σε έναν δείκτη: τις «καθαρές πρωτογενείς δαπάνες» που χρηματοδοτούνται από εθνικούς πόρους. Τα κλασικά όρια της Συνθήκης του Μάαστριχτ (έλλειμμα 3% και χρέος 60% του ΑΕΠ) παραμένουν, όμως πλαισιώνονται από συγκεκριμένες τροχιές μείωσης του χρέους και περιθώρια ασφαλείας για τα ελλείμματα.
Για χώρες με χρέος άνω του 90% του ΑΕΠ –όπως η Ελλάδα– προβλέπεται ετήσια μέση μείωση του λόγου χρέους κατά τουλάχιστον 1 ποσοστιαία μονάδα. Παράλληλα, το διαρθρωτικό ισοζύγιο πρέπει να είναι τουλάχιστον 1,5 ποσοστιαία μονάδα του ΑΕΠ καλύτερο από το όριο ελλείμματος 3%. Μέχρι να επιτευχθεί αυτό, απαιτείται σταθερή βελτίωση του διαρθρωτικού πρωτογενούς ισοζυγίου, είτε με ρυθμό 0,4 μονάδων ετησίως σε 4ετές σχέδιο είτε 0,25 μονάδων σε 7ετές.
Κάθε κράτος καταρτίζει ένα 4ετές –με δυνατότητα επέκτασης σε 7ετές– δημοσιονομικό-διαρθρωτικό σχέδιο, στο οποίο «κλειδώνει» η πορεία των καθαρών δαπανών και ενσωματώνονται μεταρρυθμίσεις (συντάξεις, αγορά εργασίας, δημόσια διοίκηση) και επενδύσεις. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαπραγματεύεται, εγκρίνει και στη συνέχεια επιτηρεί αυστηρά την τήρηση αυτής της πορείας.
Καθαρές δαπάνες, «Λογαριασμός Ελέγχου» και ο μύθος των υπερπλεονασμάτων
Κρίσιμο στοιχείο είναι ο ορισμός των καθαρών πρωτογενών δαπανών. Σε αυτές περιλαμβάνονται μισθοί, λειτουργικές δαπάνες, επενδύσεις και κοινωνικές μεταβιβάσεις, αλλά εξαιρούνται οι τόκοι, οι πλήρως ευρωπαϊκά χρηματοδοτούμενες δαπάνες (όπως οι επιχορηγήσεις του Ταμείου Ανάκαμψης), οι συγχρηματοδοτούμενες επενδύσεις, τα εφάπαξ μέτρα και η κυκλική ανεργία. Καθοριστικό: οι μειώσεις φόρων προσμετρώνται ως πρόσθετη δαπάνη, ενώ οι αυξήσεις φόρων ως εξοικονόμηση.
Η συμμόρφωση παρακολουθείται μέσω ενός νέου εργαλείου, του «Λογαριασμού Ελέγχου», που συγκρίνει κάθε χρόνο τις πραγματικές καθαρές δαπάνες με την εγκεκριμένη τροχιά. Αποκλίσεις άνω του 0,3% του ΑΕΠ ετησίως ή 0,6% σωρευτικά, χωρίς επαρκή αιτιολόγηση, μπορούν να οδηγήσουν σε διορθωτική διαδικασία από την Κομισιόν.
Έτσι, η υπέρβαση των στόχων στα πρωτογενή πλεονάσματα δεν μπορεί πλέον να «μεταφραστεί» αυτόματα σε παροχές. Η υπεραπόδοση επιτρέπεται να κατευθυνθεί κυρίως σε ταχύτερη μείωση χρέους και δημιουργία «μαξιλαριών» για μελλοντικές κρίσεις, όχι σε άμεσες φοροελαφρύνσεις ή αυξήσεις δαπανών.
Ελλάδα: φοροέσοδα ως προϋπόθεση για μόνιμες ελαφρύνσεις
Το σημείωμα αναδεικνύει ότι πρόσθετος δημοσιονομικός χώρος μπορεί να προκύψει μόνο μέσω μόνιμων ενεργητικών μέτρων στο σκέλος των εσόδων (DRMs) – όπως διεύρυνση φορολογικής βάσης ή αλλαγές συντελεστών που αυξάνουν σταθερά τα έσοδα. Μόνο τότε επιτρέπεται αναθεώρηση προς τα πάνω της πορείας των καθαρών δαπανών, ώστε να νομοθετηθούν μόνιμες φοροελαφρύνσεις ή ενισχυμένες δημόσιες δαπάνες.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα θεωρείται η χρηματοδότηση των μόνιμων φοροελαφρύνσεων που ανακοινώθηκαν στη ΔΕΘ του 2025: σύμφωνα με το Γραφείο, «ένα μεγάλο μέρος» τους καλύπτεται από τα DRMs του 2024 και από αρχική υποεκτέλεση δαπανών, ώστε να παραμένει σεβαστή η συμφωνημένη πορεία και η βιωσιμότητα του χρέους.
Για την περίοδο 2024-2026, ο ρυθμός αύξησης των καθαρών δαπανών στην Ελλάδα (-0,2% το 2024, +4,4% το 2025, +5,7% το 2026) ευθυγραμμίζεται με τη σύσταση του Συμβουλίου για σωρευτική αύξηση 9,9%. Ακόμη και με την ενεργοποίηση εθνικής ρήτρας διαφυγής για αμυντικές δαπάνες, ο Λογαριασμός Ελέγχου δείχνει σωρευτικό υπόλοιπο περίπου -0,3% του ΑΕΠ το 2026, κάτω από το όριο παρέμβασης.
Σχόλιο SBCTV.gr: Το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο αφαιρεί από τις ελληνικές κυβερνήσεις το «εύκολο» πολιτικό εργαλείο των προεκλογικών παροχών στη βάση συγκυριακών υπερπλεονασμάτων και μετατρέπει τη φορολογική πολιτική σε παιχνίδι μακράς πνοής: όποιος υπόσχεται μόνιμες ελαφρύνσεις, οφείλει πρώτα να δείξει πειστικό σχέδιο μόνιμων εσόδων και μεταρρυθμίσεων.
#δημοσιονομικοί_κανόνες #ΓραφείοΠροϋπολογισμού #φοροελαφρύνσεις #ΕΕ
