Αφού συμφωνήσουμε στο πρόβλημα, ας μιλήσουμε για τη λύση.
Όχι γενικά και αόριστα. Συγκεκριμένα.
Όπως αναλύσαμε σε προηγούμενο άρθρο, η ελληνική οικονομία εμφανίζει ισχυρή μακροοικονομική εικόνα, την ώρα που το εισόδημα των νοικοκυριών πιέζεται ασφυκτικά.
Η αντίφαση αυτή δεν είναι συγκυριακή, αλλά αποτέλεσμα συγκεκριμένου μοντέλου ανάπτυξης.
Η φράση «ανάπτυξη που μοιράζεται» ακούγεται ωραία, αλλά στην πράξη είναι πολιτικά ενοχλητική και οικονομικά συγκρουσιακή. Γιατί προϋποθέτει ότι κάποιοι θα χάσουν μέρος από την υπεραπόδοση που σήμερα θεωρείται δεδομένη.
Ας ξεκινήσουμε από το βασικό:
Ανάπτυξη που μοιράζεται δεν σημαίνει επιδόματα.
Σημαίνει αλλαγή του μηχανισμού παραγωγής και διανομής αξίας.
Τι ΔΕΝ είναι ανάπτυξη που μοιράζεται
Για να μην κοροϊδευόμαστε:
-
Δεν είναι εφάπαξ pass.
-
Δεν είναι προσωρινή επιδότηση λογαριασμών.
-
Δεν είναι αυξήσεις κατώτατου μισθού που εξαϋλώνονται από τον πληθωρισμό.
-
Δεν είναι «επικοινωνιακή κοινωνική πολιτική».
Όλα αυτά είναι πυροσβεστικά μέτρα. Χρήσιμα βραχυπρόθεσμα, άσχετα με το πρόβλημα.
Ανάπτυξη που μοιράζεται = ανάπτυξη που περνάει στον μισθό
Ο πρώτος και αδιαπραγμάτευτος όρος είναι ο εξής:
η αύξηση της παραγωγικότητας πρέπει να περνάει στους μισθούς.
Σήμερα, στην Ελλάδα:
-
η παραγωγή αυξάνεται,
-
τα κέρδη αυξάνονται,
-
αλλά το wage share στο ΑΕΠ παραμένει χαμηλό.
Ανάπτυξη που μοιράζεται σημαίνει:
-
συλλογικές αυξήσεις, όχι ατομικά μπόνους,
-
πραγματικούς μισθούς πάνω από τον πληθωρισμό,
-
σύνδεση μισθών με την απόδοση της οικονομίας, όχι μόνο της επιχείρησης.
Αυτό είναι κόκκινη γραμμή για ένα μεγάλο κομμάτι του επιχειρηματικού κόσμου. Όχι τυχαία.
Παραγωγικότητα: η λέξη που όλοι λένε, λίγοι εννοούν
Χωρίς αύξηση παραγωγικότητας, τίποτα δεν μοιράζεται.
Αλλά ας είμαστε ειλικρινείς: η ελληνική οικονομία επένδυσε λάθος.
Περισσότερα:
-
ακίνητα,
-
τουριστικά κρεβάτια,
-
real estate projects,
Λιγότερα:
-
βιομηχανία,
-
τεχνολογία,
-
μεταποίηση,
-
R&D,
-
εξαγώγιμη προστιθέμενη αξία.
Ανάπτυξη που μοιράζεται σημαίνει μετατόπιση κεφαλαίων σε τομείς που:
-
πληρώνουν καλύτερους μισθούς,
-
έχουν διάρκεια,
-
δεν εξαρτώνται από εποχικότητα.
Αυτό όμως συγκρούεται με εύκολες αποδόσεις και γρήγορο κέρδος.
Στέγη: χωρίς λύση εδώ, δεν υπάρχει συζήτηση
Αν δεν ελεγχθεί το κόστος στέγης, όλες οι αυξήσεις μισθών είναι άνευ νοήματος.
Ανάπτυξη που μοιράζεται σημαίνει:
-
σοβαρή στεγαστική πολιτική,
-
αύξηση προσφοράς κατοικιών,
-
περιορισμό ακραίων στρεβλώσεων στην αγορά ενοικίων,
-
κοινωνική κατοικία, όχι ως ιδεολογία αλλά ως εργαλείο.
Όσο η στέγη απορροφά 40% του εισοδήματος, δεν υπάρχει «μεσαία τάξη». Υπάρχει εργαζόμενη επιβίωση.
Φορολογία: λιγότερη κατανάλωση, περισσότερη βάση
Η Ελλάδα φορολογεί εύκολα και όχι δίκαια.
Ανάπτυξη που μοιράζεται σημαίνει:
-
λιγότερη εξάρτηση από ΦΠΑ και καύσιμα,
-
μεγαλύτερη φορολογική βάση,
-
πραγματική αντιμετώπιση φοροαποφυγής μεγάλης κλίμακας,
-
φορολογία που δεν τιμωρεί την εργασία.
Αυτό όμως απαιτεί:
-
πολιτικό κεφάλαιο,
-
σύγκρουση με ισχυρά συμφέροντα,
-
χρόνο.
Και γι’ αυτό αποφεύγεται.
Asset inflation vs κοινωνική σταθερότητα
Η σημερινή ανάπτυξη στηρίζεται στην άνοδο των assets.
Ακίνητα, μετοχές, αποτιμήσεις.
Ανάπτυξη που μοιράζεται σημαίνει ότι δεν μπορείς να έχεις μόνιμη άνοδο αξιών χωρίς μόνιμο κόστος για όσους δεν έχουν assets.
Αυτό είναι το πιο δύσκολο σημείο:
-
ό,τι προστατεύει τον ενοικιαστή πιέζει τον ιδιοκτήτη,
-
ό,τι σταθεροποιεί την αγορά, μειώνει υπεραξίες.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η σύγκρουση.
Το πολιτικό ερώτημα που αποφεύγεται
Ανάπτυξη που μοιράζεται σημαίνει ότι:
-
κάποιοι θα κερδίζουν λιγότερο,
-
κάποιοι θα πληρώνουν περισσότερο,
-
κάποια μοντέλα θα πάψουν να είναι τόσο προσοδοφόρα.
Και εδώ τίθεται το πραγματικό ερώτημα:
Θέλουμε ανάπτυξη για στατιστικά ή για κοινωνία;
Γιατί τα δύο δεν ταυτίζονται αυτόματα.
Γιατί το σύστημα προτιμά την άνιση ανάπτυξη
Η άνιση ανάπτυξη έχει πλεονεκτήματα:
-
είναι γρήγορη,
-
είναι μετρήσιμη,
-
αρέσει στις αγορές,
-
δεν απαιτεί βαθιές μεταρρυθμίσεις.
Η ανάπτυξη που μοιράζεται:
-
είναι πιο αργή,
-
πιο σύνθετη,
-
πιο πολιτικά επικίνδυνη,
-
αλλά πιο σταθερή.
Γι’ αυτό δεν είναι αυτονόητη επιλογή.
Συμπέρασμα
Ανάπτυξη που μοιράζεται δεν είναι σύνθημα. Είναι επανασχεδιασμός.
Σημαίνει:
-
λιγότερη κατανάλωση καυσίμου,
-
περισσότερη απόδοση στον μισθό,
-
λιγότερη εξάρτηση από assets,
-
περισσότερη παραγωγική οικονομία.
Δεν είναι εύκολη. Δεν είναι ανώδυνη.
Αλλά είναι η μόνη που δεν τελειώνει με κοινωνική κόπωση.
Αν δεν αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο η ανάπτυξη μεταφράζεται σε εισόδημα, η σημερινή εικόνα θα συνεχίσει να παράγει αριθμούς χωρίς κοινωνική αντοχή – ακριβώς όπως περιγράψαμε στο άρθρο για την ανάπτυξη με υψηλό κόστος και χαμηλή απόδοση για τον πολίτη.
Σχόλιο SBC
Η Ελλάδα έχει μπροστά της ένα καθαρό δίλημμα:
- ή θα συνεχίσει να αναπτύσσεται για λίγους και να εξαντλεί τους πολλούς
- ή θα αλλάξει μοντέλο και θα δεχθεί ότι η σταθερότητα έχει κόστος για όσους σήμερα υπεραποδίδουν.
Η ανάπτυξη που δεν μοιράζεται, αργά ή γρήγορα, ακυρώνεται από την κοινωνία.
Και τότε, κανένας δείκτης δεν σώζει το σύστημα.
