Πάνω από 120 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί βίαια σε όλο τον κόσμο, αριθμός σχεδόν τριπλάσιος από εκείνον μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα Μνήμης του Ολοκαυτώματος, ο ιστορικός Ραζ Σέγκαλ προειδοποιεί ότι η συλλογική μνήμη δεν έχει μετατραπεί σε πραγματική ικανότητα πρόληψης νέων μαζικών εγκλημάτων.
Η Διεθνής Ημέρα Μνήμης του Ολοκαυτώματος, που τιμάται κάθε χρόνο στις 27 Ιανουαρίου, βρίσκει τον κόσμο αντιμέτωπο με ένα ζοφερό στατιστικό: περίπου 120 εκατομμύρια άνθρωποι είναι σήμερα βίαια εκτοπισμένοι λόγω πολέμων, διώξεων, κρατικής βίας και κατάρρευσης θεσμών. Ο αριθμός αυτός, σύμφωνα με τον Ραζ Σέγκαλ, διευθυντή προγράμματος και αναπληρωτή καθηγητή Σπουδών Ολοκαυτώματος και Γενοκτονιών στο Πανεπιστήμιο Stockton, είναι σχεδόν τριπλάσιος από τον αντίστοιχο μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Η μνήμη του Ολοκαυτώματος και η αποτυχία των «διδαγμάτων»
Σε συνέντευξή του, ο Σέγκαλ ασκεί κριτική στη συμβατική ρητορική περί «διδαγμάτων» του Ολοκαυτώματος. Υποστηρίζει ότι η τυποποιημένη μνήμη –τελετές, μουσεία, εκπαιδευτικά προγράμματα– δεν μεταφράζεται αυτόματα σε πολιτική βούληση για έγκαιρη αναγνώριση και αποτροπή νέων γενοκτονιών ή μαζικών εγκλημάτων. Αντιθέτως, συχνά λειτουργεί ως ηθικό άλλοθι για κράτη που δηλώνουν «ποτέ ξανά», ενώ ταυτόχρονα εμπλέκονται ή σιωπούν σε σύγχρονες συγκρούσεις με τεράστιο ανθρωπιστικό κόστος.
Ο Σέγκαλ επισημαίνει ότι η θεσμική μνήμη τείνει να αποπολιτικοποιεί το Ολοκαύτωμα, παρουσιάζοντάς το ως μια μοναδική ιστορική εκτροπή, αντί να το εντάσσει σε μια ευρύτερη ιστορία κρατικής βίας, αποικιοκρατίας, εθνοκάθαρσης και ρατσισμού. Έτσι, η συζήτηση για την πρόληψη γενοκτονιών μετατρέπεται σε συμβολισμό, χωρίς ουσιαστικές επιπτώσεις σε τρέχουσες πολιτικές αποφάσεις.
Κράτος, θεσμοί και προστασία των πολιτών
Η πιο αιχμηρή του διαπίστωση αφορά τον ρόλο των ίδιων των κρατικών θεσμών. «Τα κρατικά θεσμικά όργανα προωθούν τα συμφέροντα των κρατών, δεν προστατεύουν τους ανθρώπους που στοχοποιούνται από το ίδιο το κράτος», τονίζει. Αυτό σημαίνει ότι όταν η απειλή προέρχεται από κρατικούς μηχανισμούς –στρατό, αστυνομία, μυστικές υπηρεσίες, νομοθεσία– οι θεσμοί που υποτίθεται πως εγγυώνται τα δικαιώματα συχνά μετατρέπονται σε όργανα καταστολής ή σε μηχανισμούς συγκάλυψης.
Η παρατήρηση αυτή είναι κρίσιμη σε μια εποχή όπου η έννοια της «ασφάλειας» χρησιμοποιείται για να δικαιολογήσει επεμβάσεις, μαζική επιτήρηση, ποινικοποίηση αντιφρονούντων και βίαιη διαχείριση μεταναστευτικών και προσφυγικών ροών. Η έκρηξη των βίαια εκτοπισμένων –από την Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή μέχρι την Αφρική και την Ασία– δεν είναι απλώς ανθρωπιστικό φαινόμενο, αλλά πολιτικό σύμπτωμα ενός διεθνούς συστήματος που αποτυγχάνει να προστατεύσει τους πλέον ευάλωτους.
Ο κόσμος των 120 εκατομμυρίων εκτοπισμένων
Το στοιχείο των 120 εκατομμυρίων βίαια εκτοπισμένων λειτουργεί ως μετρήσιμος δείκτης μιας παγκόσμιας κρίσης. Πρόκειται για ανθρώπους που έχουν χάσει σπίτια, περιουσίες, κοινωνικά δίκτυα και πολιτικά δικαιώματα, εγκλωβισμένους συχνά σε γκρίζες ζώνες χωρίς σαφές νομικό καθεστώς. Οι συγκρούσεις στην Ουκρανία, στη Γάζα, στη Συρία, στο Σαχέλ και σε άλλες εστίες αστάθειας τροφοδοτούν διαρκώς αυτόν τον αριθμό, ενώ η διεθνής κοινότητα περιορίζεται συνήθως σε διακηρύξεις και αποσπασματική ανθρωπιστική βοήθεια.
Ο Σέγκαλ υπογραμμίζει ότι η πραγματική δοκιμασία της μνήμης του Ολοκαυτώματος είναι η ικανότητα των κοινωνιών να αναγνωρίζουν έγκαιρα μοτίβα αποανθρωποποίησης, συλλογικής τιμωρίας και συστηματικής στοχοποίησης μειονοτήτων – όχι μόνο σε «μακρινές» χώρες, αλλά και στο εσωτερικό των ίδιων των δημοκρατιών.
Σχόλιο SBCTV.gr: Η παρέμβαση του Ραζ Σέγκαλ φωτίζει το χάσμα ανάμεσα στη ρητορική «ποτέ ξανά» και στην πραγματικότητα ενός πλανήτη όπου δεκάδες εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σε καθεστώς μόνιμης επισφάλειας. Για την Ευρώπη και την Ελλάδα, η συζήτηση αυτή δεν είναι θεωρητική: αφορά τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνεται η πολιτική για πρόσφυγες, σύνορα και ασφάλεια, αλλά και το κατά πόσο οι θεσμοί μας είναι διατεθειμένοι να συγκρουστούν με κρατικές πρακτικές που παράγουν νέους εκτοπισμένους αντί να τους προστατεύουν.
#Ολοκαύτωμα #Γενοκτονία #Πρόσφυγες #ΑνθρώπιναΔικαιώματα
