Η συζήτηση για το αν οι έφηβοι είναι πολύ μικροί για τα social media αποκτά κανονιστική διάσταση στην Ευρώπη, με όλο και περισσότερα κράτη να εξετάζουν απαγορεύσεις κάτω των 15 ή 16 ετών. Στο επίκεντρο βρίσκονται η ψυχική υγεία, η εξάρτηση από τις πλατφόρμες και το πώς θα εφαρμοστούν πρακτικά οι περιορισμοί χωρίς να παραβιάζονται τα προσωπικά δεδομένα.
Η Ευρώπη εισέρχεται σε μια νέα φάση ρύθμισης της ψηφιακής ζωής των ανηλίκων, καθώς η ανησυχία για τις επιπτώσεις των social media στην ψυχική υγεία των παιδιών μετατρέπεται σε πολιτική ατζέντα. Μετά την απόφαση της Αυστραλίας να μπλοκάρει την πρόσβαση σε πλατφόρμες για κάτω των 16 ετών, μια σειρά ευρωπαϊκών χωρών –μεταξύ των οποίων η Γαλλία, η Ισπανία, η Πορτογαλία και η Ελλάδα– εξετάζουν αντίστοιχα μέτρα.
Ανησυχία για ψυχική υγεία και εξάρτηση
Το επιχείρημα υπέρ της αυστηροποίησης είναι σαφές: η συσχέτιση μεταξύ εντατικής χρήσης social media από εφήβους και φαινομένων άγχους, κατάθλιψης, εθιστικής συμπεριφοράς και, σε ακραίες περιπτώσεις, αυτοκτονικού ιδεασμού, ενισχύεται από ολοένα και περισσότερες μελέτες. Κυβερνήσεις και ρυθμιστικές αρχές υποστηρίζουν ότι οι πλατφόρμες απέτυχαν να αυτορρυθμιστούν και να προστατεύσουν αποτελεσματικά τους ανηλίκους, καθώς τα επιχειρηματικά τους μοντέλα βασίζονται στη μεγιστοποίηση του χρόνου στην οθόνη.
Ο Λουξεμβούργιος ευρωβουλευτής Μαρκ Άντζελ, από την ομάδα των Σοσιαλιστών & Δημοκρατών και μέλος της Διακομματικής Ομάδας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τα Δικαιώματα του Παιδιού, τάσσεται υπέρ μιας ρητής απαγόρευσης. Υποστηρίζει ότι η αρχή πρέπει να είναι απλή: «Ό,τι είναι παράνομο offline, πρέπει να είναι παράνομο και online». Προειδοποιεί ότι οι κίνδυνοι δεν βρίσκονται πλέον μόνο «στον δρόμο», αλλά «στις οθόνες των υπνοδωματίων», όπου άγνωστοι –και συχνά ούτε καν πραγματικοί άνθρωποι, αλλά αλγόριθμοι και bots– έρχονται σε επαφή με τα παιδιά.
Δίλημμα εφαρμογής: προστασία ή ψευδής ασφάλεια;
Στον αντίποδα, η Πορτογαλίδα ευρωβουλευτής Άνα Βασκονσέλος, από την ομάδα Renew Europe, θεωρεί ότι μια οριζόντια απαγόρευση είναι αμβλύ και αναποτελεσματικό εργαλείο. Επισημαίνει ότι τα συστήματα επαλήθευσης ηλικίας εγείρουν σοβαρά ζητήματα ιδιωτικότητας, καθώς απαιτούν συλλογή και αποθήκευση ευαίσθητων δεδομένων που μπορεί να καταστούν στόχος κυβερνοεπιθέσεων. Επιπλέον, όπως τονίζει, είναι «πολύ εύκολο να παρακαμφθούν», δημιουργώντας μια ψευδαίσθηση ασφάλειας χωρίς ουσιαστική προστασία.
Η Βασκονσέλος προκρίνει ένα μίγμα στοχευμένων παρεμβάσεων: σχεδιασμό συσκευών και λογισμικού με ενσωματωμένη προστασία ιδιωτικότητας («privacy by design»), ζώνες χωρίς κινητά στα σχολεία, ενίσχυση της ψηφιακής και μιντιακής παιδείας, καθώς και μεγαλύτερη ανάληψη ευθύνης από τους γονείς. Για εκείνη, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν τα social media είναι επικίνδυνα, αλλά πώς θα προετοιμαστούν οι νέοι για μια ψηφιακή πραγματικότητα από την οποία δεν μπορούν να αποδράσουν.
Προς ευρωπαϊκό πλαίσιο ή εθνικά πειράματα;
Η συζήτηση αναδεικνύει και ένα βαθύτερο θεσμικό δίλημμα: θα κινηθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση προς ένα εναρμονισμένο πλαίσιο για την πρόσβαση των ανηλίκων στα social media ή θα επικρατήσει μωσαϊκό εθνικών ρυθμίσεων; Οι πρωτοβουλίες κρατών-μελών λειτουργούν ως εργαστήρια πολιτικής, αλλά ταυτόχρονα δημιουργούν τον κίνδυνο κατακερματισμού της ψηφιακής ενιαίας αγοράς.
Σε κάθε περίπτωση, η πολιτική πίεση προς τις μεγάλες πλατφόρμες αυξάνεται, καθώς η κοινωνική ανησυχία για την ψυχική υγεία των παιδιών μεταφράζεται σε νομοθετικές προτάσεις και δικαστικές προσφυγές σε Ευρώπη και ΗΠΑ. Η έκβαση αυτής της διαμάχης θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό τα όρια της ψηφιακής παιδικής ηλικίας την επόμενη δεκαετία.
Σχόλιο 
: Η ευρωπαϊκή συζήτηση για απαγόρευση των social media σε ανηλίκους είναι στην ουσία μια σύγκρουση δύο προσεγγίσεων: της ρυθμιστικής «γροθιάς» απέναντι στις Big Tech και της πιο σύνθετης, παιδαγωγικής διαχείρισης του ψηφιακού κινδύνου. Χωρίς ισχυρή εφαρμογή, τεχνολογικά αξιόπιστη επαλήθευση ηλικίας και παράλληλη επένδυση σε παιδεία και γονεϊκή στήριξη, οι απαγορεύσεις κινδυνεύουν να μείνουν συμβολικές, ενώ οι πλατφόρμες θα συνεχίσουν να διαμορφώνουν, ανεξέλεγκτα, τις συνήθειες μιας ολόκληρης γενιάς.
#ΕΕ #SocialMedia #Ανήλικοι #ΨυχικήΥγεία #ΨηφιακήΡύθμιση
