Η κυβέρνηση Μερτς παρατείνει για ακόμη έξι μήνες τους ενισχυμένους ελέγχους στα χερσαία σύνορα, μετατρέποντας το μεταναστευτικό σε κεντρικό πεδίο πολιτικής σύγκρουσης. Η Κομισιόν υποχρεούται πλέον να αξιολογήσει κατά πόσο το μέτρο είναι αναγκαίο και σύμφωνο με τη συμφωνία Σένγκεν.
Η γερμανική κυβέρνηση αποφάσισε να παρατείνει τους ενισχυμένους ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα της χώρας για ακόμη έξι μήνες πέραν της προγραμματισμένης λήξης τους στα μέσα Μαρτίου, επιμένοντας σε μια πολιτική που έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις σε Βρυξέλλες, Βαρσοβία και εντός Γερμανίας.
Πολιτική σκληρής γραμμής υπό την πίεση της ακροδεξιάς
«Οι έλεγχοι στα σύνορα είναι ένα στοιχείο της αναδιοργάνωσης της μεταναστευτικής μας πολιτικής» δήλωσε ο υπουργός Εσωτερικών Αλεξάντερ Ντόμπριντ στην ταμπλόιντ BILD, ανακοινώνοντας την παράταση. Ο συντηρητικός πολιτικός είχε ήδη από την πρώτη πλήρη ημέρα του στο αξίωμα, πέρυσι, προχωρήσει σε δραστική ενίσχυση των ελέγχων σε όλα τα εθνικά σύνορα, με την αποστολή χιλιάδων αστυνομικών.
Η επιλογή αυτή εντάσσεται σε μια γενικότερη στρατηγική του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς να εμφανιστεί πιο αυστηρός στο μεταναστευτικό, υπό την ασφυκτική πίεση της ακροδεξιάς Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD), η οποία είναι πλέον η μεγαλύτερη αντιπολιτευτική δύναμη και δημοσκοπικά κινείται σχεδόν ισόπαλα με τους Χριστιανοδημοκράτες. Η στροφή προς μια πιο περιοριστική πολιτική θεωρείται από πολλούς ως προσπάθεια ανάσχεσης της εκλογικής δυναμικής της AfD.
Ωστόσο, ειδικοί επισημαίνουν ότι οι έλεγχοι έχουν κυρίως συμβολικό χαρακτήρα και δεν συνδέονται άμεσα με τη μείωση των αιτήσεων ασύλου που καταγράφεται τα τελευταία δύο χρόνια. Επιπλέον, γερμανικό δικαστήριο έκρινε παράνομη, βάσει του ευρωπαϊκού δικαίου, την πιο ακραία πτυχή του καθεστώτος ελέγχων: την πρακτική άμεσης επαναπροώθησης αιτούντων άσυλο στα σύνορα.
Σύγκρουση με γείτονες και δοκιμασία για τη Σένγκεν
Οι ελέγχοι έχουν προκαλέσει οργή σε γειτονικές χώρες, κυρίως στην Πολωνία, λόγω των τεράστιων καθυστερήσεων και κυκλοφοριακών προβλημάτων στα συνοριακά περάσματα. Η Βαρσοβία απάντησε με αντίποινα, επιβάλλοντας δικούς της ελέγχους στα σύνορα με τη Γερμανία, κλιμακώνοντας την ένταση σε μια περίοδο που η ΕΕ επιχειρεί να εμφανιστεί ενωμένη στο ζήτημα της μετανάστευσης και της ασφάλειας.
Σύμφωνα με το ευρωπαϊκό δίκαιο, προσωρινοί έλεγχοι στα εσωτερικά σύνορα της ζώνης Σένγκεν επιτρέπονται μόνο για την αντιμετώπιση σοβαρής απειλής για τη δημόσια τάξη ή την εσωτερική ασφάλεια, πρέπει να είναι χρονικά περιορισμένοι και να αποτελούν μέτρο έσχατης ανάγκης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, βάσει του Κανονισμού 2024/1717, υποχρεούται να εκδώσει γνώμη για την αναγκαιότητα και την αναλογικότητα των γερμανικών ελέγχων όταν αυτοί διαρκούν πάνω από 12 μήνες για τους ίδιους λόγους. Εκπρόσωπος της Κομισιόν επιβεβαίωσε ότι η διαδικασία αυτή θα ενεργοποιηθεί, χωρίς όμως να δώσει σαφές χρονοδιάγραμμα.
Οι προσωρινοί έλεγχοι στα χερσαία σύνορα είχαν επιτραπεί για πρώτη φορά τον Σεπτέμβριο του 2024 από την προηγούμενη κυβέρνηση υπό τον Όλαφ Σολτς, με το Βερολίνο να επικαλείται «απειλές για τη δημόσια ασφάλεια και τάξη λόγω των υψηλών επιπέδων παράτυπης μετανάστευσης και διακίνησης μεταναστών, καθώς και της πίεσης στο σύστημα υποδοχής ασύλου».
Διακύβευμα για την ενιαία αγορά και την πολιτική συνοχή της ΕΕ
Πέρα από τη νομική διάσταση, η παράταση των ελέγχων εγείρει ευρύτερα ερωτήματα για το μέλλον της ελεύθερης κυκλοφορίας προσώπων, έναν από τους θεμελιώδεις πυλώνες της ενιαίας αγοράς. Η μονιμοποίηση κατ’ ουσίαν «προσωρινών» ελέγχων από μια κεντρική χώρα-κόμβο, όπως η Γερμανία, μπορεί να δημιουργήσει ντόμινο αντίστοιχων μέτρων σε άλλα κράτη-μέλη, με άμεσες συνέπειες στις μεταφορές, το διασυνοριακό εμπόριο και την καθημερινότητα εργαζομένων που μετακινούνται καθημερινά μεταξύ χωρών.
Για την Ελλάδα, που βρίσκεται στην εξωτερική περίμετρο της Σένγκεν και αποτελεί βασική πύλη εισόδου μεταναστών προς την ΕΕ, η τάση επαναφοράς εσωτερικών συνόρων μεταφέρει ακόμη μεγαλύτερη πίεση στα εξωτερικά σύνορα και στα εθνικά συστήματα ασύλου του Νότου.
Σχόλιο 
: Η απόφαση του Βερολίνου δείχνει πώς το μεταναστευτικό μετατρέπεται σε εργαλείο εσωτερικής πολιτικής αντιπαράθεσης, με κόστος όμως για τη Σένγκεν και την ενιαία αγορά. Αν η Κομισιόν ανεχθεί παρατεταμένους ελέγχους χωρίς αυστηρή αξιολόγηση αναγκαιότητας, κινδυνεύει να νομιμοποιήσει μια de facto αποδόμηση της ελεύθερης κυκλοφορίας, ανοίγοντας τον δρόμο σε ένα πιο κατακερματισμένο, εθνοκεντρικό ευρωπαϊκό πλαίσιο ασφάλειας και μετανάστευσης.
#Γερμανία #Σύνορα #Σένγκεν #Μετανάστευση #ΕΕ
