Στο εδώλιο της αμερικανικής Δικαιοσύνης κάθονται οι αλγόριθμοι και τα επιχειρηματικά μοντέλα των μεγάλων πλατφορμών, με την πολύκροτη δίκη κατά Google και Meta να εξελίσσεται σε crash test για ολόκληρη τη βιομηχανία των social media. Ο επικεφαλής του Instagram Άνταμ Μόσερι υπερασπίστηκε τις πρακτικές της πλατφόρμας, απορρίπτοντας τον όρο «εθισμός» και μιλώντας για «προβληματική χρήση».
Η δίκη που διεξάγεται στο Λος Άντζελες κατά της Google και της Meta, με αντικείμενο τον φερόμενο εθισμό ανηλίκων στις πλατφόρμες YouTube και Instagram, εξελίσσεται σε υπόθεση – ορόσημο για τη ρύθμιση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στις ΗΠΑ. Ο επικεφαλής του Instagram, Άνταμ Μόσερι, ήταν το πρώτο υψηλόβαθμο στέλεχος της Σίλικον Βάλεϊ που κλήθηκε να καταθέσει, σε μια διαδικασία που λειτούργησε και ως «πρόβα» για την επερχόμενη κατάθεση του Μαρκ Ζάκερμπεργκ στις 18 Φεβρουαρίου.
Η γραμμή άμυνας του Instagram και η έννοια του «εθισμού»
Ο Μόσερι απέρριψε τον όρο «εθισμός» στα social media, επιμένοντας ότι πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ «κλινικού εθισμού» και «προβληματικής χρήσης». Στόχος του ήταν να αποδυναμώσει τον πυρήνα της κατηγορίας, ότι δηλαδή οι πλατφόρμες σχεδιάστηκαν συνειδητά ώστε να καλλιεργούν εξάρτηση, ειδικά σε ανηλίκους, με βαρύ τίμημα για την ψυχική τους υγεία.
Η υπόθεση εστιάζει στην εμπειρία μιας 20χρονης σήμερα γυναίκας από την Καλιφόρνια, η οποία υποστηρίζει ότι εθίστηκε στο Instagram από μικρή ηλικία, έχοντας προηγουμένως εκτεταμένη χρήση του YouTube ήδη από τα 6 της χρόνια και στη συνέχεια του TikTok και του Snapchat. Οι 12 ένορκοι καλούνται να κρίνουν αν οι εταιρείες, μέσω αλγορίθμων και εργαλείων εξατομίκευσης, ενθάρρυναν συνειδητά την αλόγιστη χρήση από νέους χρήστες.
Επιστημονικές καταθέσεις και ο ρόλος του παιδικού εγκεφάλου
Τη νομική επιχειρηματολογία συμπληρώνουν επιστημονικές μαρτυρίες. Η ψυχίατρος Άνα Λέμπκε από το Στάνφορντ εξήγησε ότι ο προμετωπιαίος φλοιός –το «φρένο» του εγκεφάλου– ωριμάζει πλήρως περίπου στα 25 έτη, κάτι που καθιστά τους εφήβους πολύ πιο ευάλωτους σε ερεθίσματα που ενισχύουν την ανταμοιβή και δυσχεραίνουν την αυτορρύθμιση. Χαρακτήρισε μάλιστα την πρόωρη έκθεση στα social media ως «εισαγωγικό ναρκωτικό» για τις εξαρτήσεις, τονίζοντας ότι, ακόμη κι αν η αρχική «δόση» είναι σχετικά ήπια, μεταβάλλει τη λειτουργία ενός ιδιαίτερα εύπλαστου εγκεφάλου, αυξάνοντας τον κίνδυνο για άλλες εξαρτήσεις, όπως κάπνισμα, αλκοόλ ή ναρκωτικά.
Κέρδη, ανήλικοι χρήστες και επιχειρηματικά κίνητρα
Ο Μόσερι προσπάθησε να αποδομήσει την καχυποψία ότι η Meta θυσιάζει την ευημερία των νέων στο βωμό του κέρδους. Υποστήριξε ότι «η προστασία των ανηλίκων έχει θετική επίδραση στη δραστηριότητα και τα κέρδη» και ότι «κερδίζουμε λιγότερα χρήματα από τους εφήβους», καθώς αυτοί κάνουν λιγότερα κλικ σε διαφημίσεις. Παράλληλα, αναγνώρισε ότι η αμοιβή του συνδέεται κυρίως με τα έσοδα της πλατφόρμας και όχι με τον ετήσιο μισθό των 900.000 ευρώ, καθώς τα κέρδη από μετοχές μπορούν να φθάσουν τα 10 έως 20 εκατ. ευρώ ετησίως.
Ο δικηγόρος της ενάγουσας επιχείρησε να αποσπάσει παραδοχή ότι υπήρξε πρόθεση προσέλκυσης των παιδιών όσο το δυνατόν νωρίτερα, χωρίς όμως επιτυχία. Ο Μόσερι επέμεινε ότι σκέφτεται «μακροπρόθεσμα», επιδιώκοντας να «μεγιστοποιεί τα οφέλη και να ελαχιστοποιεί τα μειονεκτήματα» για τους χρήστες.
Αλγόριθμοι στο στόχαστρο και επιπτώσεις για τον κλάδο
Κρίσιμο στοιχείο της δίκης είναι ότι δεν στοχεύει στο ίδιο το περιεχόμενο, για το οποίο οι πλατφόρμες έχουν περιορισμένη νομική ευθύνη βάσει αμερικανικού δικαίου, αλλά στους αλγόριθμους σύστασης και τις λειτουργίες εξατομίκευσης, που θεωρείται ότι ενισχύουν την «κολλητική» χρήση. Η απόφαση, αναμενόμενη έως τις 20 Μαρτίου, μπορεί να διαμορφώσει το πλαίσιο για εκατοντάδες αντίστοιχες προσφυγές στις ΗΠΑ, όπου οι εταιρείες social media κατηγορούνται ότι συμβάλλουν σε «επιδημία» κατάθλιψης, διατροφικών διαταραχών και ακόμη και αυτοκτονιών μεταξύ νέων.
Στο μεταξύ, ο διευθύνων σύμβουλος του YouTube Νιλ Μόχαν θα καταθέσει στις 19 Φεβρουαρίου, ενώ TikTok και Snapchat έχουν ήδη επιλέξει τον δρόμο της εξωδικαστικής συμφωνίας, κίνηση που δείχνει ότι ο κλάδος αντιλαμβάνεται το μέγεθος του νομικού και ρυθμιστικού ρίσκου που διαμορφώνεται γύρω από το επιχειρηματικό του μοντέλο.
Σχόλιο 
: Η δίκη αυτή δεν είναι απλώς μια ακόμη αντιπαράθεση χρηστών με τεχνολογικούς κολοσσούς, αλλά ένα τεστ αντοχής για το ίδιο το μοντέλο κερδοφορίας των social media, που βασίζεται στη μέγιστη δέσμευση της προσοχής. Αν οι ένορκοι συνδέσουν ευθέως τους αλγόριθμους με βλάβες στην ψυχική υγεία ανηλίκων, το νομικό προηγούμενο μπορεί να οδηγήσει σε βαρύτατο κόστος συμμόρφωσης και ανασχεδιασμό προϊόντων, με επιπτώσεις στην αποτίμηση και τη στρατηγική όλων των μεγάλων πλατφορμών.
#Meta #Google #Instagram #SocialMedia #Τεχνολογία #ΨυχικήΥγεία
