Νέα γενετική έρευνα σε απολίθωμα κουταβιού στην Τουρκία μεταθέτει πολύ πίσω την ιστορία της σχέσης ανθρώπου-σκύλου. Τα ευρήματα αναδεικνύουν ότι η συντροφικότητα ίσως ήταν βασικός ρόλος των σκύλων ήδη στην παλαιολιθική εποχή.
Μια θηλυκή κουταβίνα που έζησε πριν από περίπου 15.800 χρόνια στη σημερινή Τουρκία θεωρείται πλέον ο αρχαιότερος γνωστός σκύλος, σύμφωνα με δύο νέες μελέτες που δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Nature. Το εύρημα, σχεδόν 5.000 χρόνια παλαιότερο από τον μέχρι σήμερα «πρωταθλητή» ηλικίας, αναδιαμορφώνει τις γνώσεις μας για το πότε και πώς ξεκίνησε η στενή σχέση ανθρώπου και σκύλου.
Το εύρημα στην Τουρκία και η νέα χρονολόγηση
Το απολίθωμα, ένα τμήμα κρανίου, εντοπίστηκε στον βραχοσκεπή Πιναρμπασί, σε θέση που χρησιμοποιούσαν κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες κατά την ύστερη παλαιολιθική περίοδο. Μέσω μορφολογικής εξέτασης και ανάλυσης DNA, οι επιστήμονες κατέληξαν ότι επρόκειτο για κουτάβι «λίγων μηνών», με εμφάνιση που θύμιζε μικρό λύκο.
Ο Λοράν Φραντς, από το Πανεπιστήμιο Ludwig Maximilian του Μονάχου και συν-συγγραφέας της μελέτης για τη διασπορά των σκύλων στην Ευρώπη και την Ασία, εξηγεί ότι η γενετική εικόνα του ζώου το κατατάσσει ξεκάθαρα στην πλευρά των σκύλων και όχι των άγριων λύκων. Αυτό μεταθέτει την επιβεβαιωμένη παρουσία εξημερωμένων σκύλων πολύ νωρίτερα από ό,τι πιστευόταν.
Τα αρχαιολογικά στοιχεία από το Πιναρμπασί φωτίζουν και τον ανθρώπινο πολιτισμό της εποχής, λίγο πριν από το τέλος της τελευταίας εποχής των παγετώνων, περίπου 10.000 χρόνια πριν. Σε αυτό το πλαίσιο, ο σκύλος εμφανίζεται όχι ως απλό «εργαλείο» κυνηγιού, αλλά ως συνοδός των ανθρώπινων κοινοτήτων.
Ταφές ανθρώπων και σκύλων, και ο ρόλος της συντροφικότητας
Κομβικής σημασίας είναι το γεγονός ότι στο ίδιο σημείο έχουν βρεθεί ταφές ανθρώπων και σκύλων μαζί. Ο Γουίλιαμ Μαρς, ερευνητής στο Francis Crick Institute στο Λονδίνο, επισημαίνει ότι η συνύπαρξη των τάφων, καθώς και ενδείξεις πως οι κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες τάιζαν τα σκυλιά με ψάρια, αποκαλύπτουν έναν δεσμό που υπερβαίνει τη χρηστική σχέση.
Ο γενετιστής Άντερς Μπέργστρεμ, από το Πανεπιστήμιο East Anglia και επικεφαλής δεύτερης μελέτης για τη γονιδιωματική ιστορία των ευρωπαϊκών σκύλων, υπογραμμίζει ότι οι σκύλοι «δεν έχουν πάντα σαφώς ορισμένους ρόλους» για τους ανθρώπους. Συχνά, όπως λέει, ο πρωταρχικός τους ρόλος είναι απλώς η συντροφικότητα. Η παρατήρηση αυτή έρχεται να γεφυρώσει το παρελθόν με το παρόν: όπως σήμερα τα παιδιά παίζουν με κουτάβια, έτσι πιθανότατα συνέβαινε και πριν από δεκάδες χιλιάδες χρόνια.
Η γενετική «άβυσσος» και το αίνιγμα της εξημέρωσης
Παρά την πρόοδο, τα θεμελιώδη ερωτήματα γύρω από την εξημέρωση του σκύλου παραμένουν ανοιχτά. Οι επιστήμονες θεωρούν ότι οι πληθυσμοί σκύλων και γκρίζων λύκων διαχωρίστηκαν τουλάχιστον πριν από 24.000 χρόνια, όμως η γενετική ομοιότητα των ειδών δυσκολεύει την ακριβή ταυτοποίηση παλαιών λειψάνων.
Η ίδια ερευνητική ομάδα εντόπισε και τον αρχαιότερο γνωστό σκύλο στην Ευρώπη, σε υλικό 14.200 ετών από το Κέσλερλοχ της Ελβετίας. Τα γονιδιώματα δείχνουν ότι οι αρχαίοι ευρωπαϊκοί σκύλοι μοιράζονται κοινούς προγόνους με ασιατικούς, στοιχείο που υποδηλώνει ένα ενιαίο –αν και γεωγραφικά ακόμη ασαφές– γεγονός εξημέρωσης.
Ο Σουηδός γενετιστής Πόντους Σκόγκλουντ κάνει λόγο για μια «γενετική άβυσσο» ανάμεσα σε σημερινούς σκύλους και λύκους, η οποία δείχνει ότι λείπουν ακόμη κρίσιμοι ενδιάμεσοι κρίκοι από το παζλ. «Η αναζήτηση του χαμένου συνδέσμου συνεχίζεται», σημειώνει, υπενθυμίζοντας ότι η ιστορία του σκύλου είναι ταυτόχρονα και ιστορία του ανθρώπου: η πρώτη εξημέρωση ζώου, που διαμόρφωσε την εξέλιξη και των δύο ειδών.
Σχόλιο 
: Η νέα χρονολόγηση του αρχαιότερου σκύλου δεν είναι απλώς μια αρχαιολογική λεπτομέρεια· ενισχύει την άποψη ότι η εξημέρωση και η συντροφικότητα με τα ζώα αποτέλεσαν στρατηγικό πλεονέκτημα για προϊστορικές κοινωνίες, επηρεάζοντας το κυνήγι, την ασφάλεια, αλλά και τη συνοχή των ομάδων. Καθώς η γενετική χαρτογράφηση προχωρά, αναμένεται να αναδειχθούν ακόμη βαθύτεροι δεσμοί ανάμεσα στην ανθρώπινη εξέλιξη και τα ζώα που την συνόδευσαν από τα πρώτα της βήματα.
#σκύλοι #αρχαιολογία #γενετική #Τουρκία #επιστήμη
