Η Τεχεράνη εισέρχεται στις συνομιλίες με τις ΗΠΑ από θέση αυτοπεποίθησης, εκτιμώντας ότι ο πόλεμος ενίσχυσε – δεν αποδυνάμωσε – τη διαπραγματευτική της ισχύ. Το χάσμα αντίληψης με την Ουάσινγκτον καθιστά μια ουσιαστική συμφωνία εξαιρετικά δύσκολη.
Ο πρόσφατος γύρος έμμεσων συνομιλιών ΗΠΑ–Ιράν στο Ισλαμαμπάντ διεξήχθη σε κλίμα βαθιάς καχυποψίας και εντελώς διαφορετικών προσδοκιών. Η ιρανική αντιπροσωπεία έφτασε με αεροσκάφος που έφερε το όνομα «Minab 168», υπενθυμίζοντας την πολύνεκρη αμερικανική βομβιστική επίθεση σε σχολείο. Η συμβολική αυτή κίνηση συμπύκνωσε την ιρανική αφήγηση: η Τεχεράνη θεωρεί ότι έχει πληρώσει ήδη βαρύ τίμημα, αλλά χωρίς να χάσει τα στρατηγικά της πλεονεκτήματα.
Η ιρανική ανάγνωση της ισορροπίας ισχύος
Από την πλευρά του Ιράν, η εκτεταμένη στρατιωτική εκστρατεία ΗΠΑ και Ισραήλ δεν πέτυχε τον στόχο της «συντριβής» των ικανοτήτων του. Η Τεχεράνη εξακολουθεί να διαθέτει αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου, ανεπτυγμένο πυραυλικό και μη επανδρωμένο οπλοστάσιο, καθώς και δίκτυο συμμάχων σε Ιράκ, Λίβανο και Υεμένη. Παράλληλα, η δυνατότητα διατάραξης της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ παραμένει κεντρικό εργαλείο πίεσης με παγκόσμιες οικονομικές συνέπειες.
Αυτά τα στοιχεία αντιμετωπίζονται στην Τεχεράνη όχι ως διαπραγματεύσιμα «χαρτιά», αλλά ως θεμέλια της εθνικής ασφάλειας. Η άποψη που κερδίζει έδαφος είναι ότι η άρση κυρώσεων από τις ΗΠΑ είναι πάντα αναστρέψιμη, ενώ η εγκατάλειψη αυτών των μοχλών ισχύος θα άνοιγε τον δρόμο για ακόμη σκληρότερη πίεση και ενδεχομένως νέο πόλεμο. Επομένως, ο στόχος δεν είναι η προσφορά μεγάλων παραχωρήσεων, αλλά η αναγνώριση του Ιράν ως νόμιμου παράγοντα ασφάλειας σε μια αναδιαμορφούμενη περιφερειακή τάξη.
Η αμερικανική στρατηγική πίεσης και τα όριά της
Στην Ουάσινγκτον, η συζήτηση παραμένει εγκλωβισμένη στη λογική ότι ο συνδυασμός στρατιωτικής ισχύος και οικονομικών κυρώσεων μπορεί να υποχρεώσει το Ιράν σε εκτεταμένες υποχωρήσεις: περιορισμούς στο πυρηνικό του πρόγραμμα, στα βαλλιστικά του μέσα και στις περιφερειακές του συμμαχίες. Ωστόσο, οι ιρανικές ελίτ ερμηνεύουν την πορεία του πολέμου ως απόδειξη ότι μπορούν να αντέξουν σχεδόν κάθε μορφή πίεσης, εκτός από μια πλήρη χερσαία εισβολή – σενάριο που θεωρούν απίθανο.
Η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να επιβάλει ναυτικό αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια, ενώ το Ιράν άνοιξε και ξανάκλεισε μερικώς τα Στενά του Ορμούζ, ανέδειξε μια στρατηγική αντίφαση. Προκειμένου να αντιμετωπίσουν την ιρανική τακτική αύξησης των τιμών ενέργειας, οι ΗΠΑ στοχεύουν πλέον και το ίδιο το ιρανικό πετρέλαιο, επιτείνοντας τη στενότητα στις αγορές και ενισχύοντας, τελικά, το βασικό εργαλείο πίεσης της Τεχεράνης.
Διαπραγματεύσεις χωρίς σαφές πλαίσιο και αμοιβαία δυσπιστία
Κατά την ιρανική εκδοχή, ο πρώτος γύρος συνομιλιών στο Ισλαμαμπάντ ήταν περισσότερο διερευνητικός παρά ουσιαστικός. Σύμβουλοι της ιρανικής πλευράς επισημαίνουν ότι η αμερικανική αντιπροσωπεία δεν διέθετε σαφείς στόχους ούτε εξουσιοδότηση για αποφάσεις, με τον αντιπρόεδρο JD Vance να χρειάζεται επανειλημμένα να ζητά οδηγίες από τον Τραμπ. Αντίθετα, η Τεχεράνη υποστηρίζει πως είχε πλήρη διαπραγματευτική εντολή, αλλά καμία πρόθεση για βεβιασμένες παραχωρήσεις.
Κομβικό ζήτημα παραμένει το πυρηνικό πρόγραμμα. Το Ιράν θεωρεί «κόκκινη γραμμή» το δικαίωμα εμπλουτισμού ουρανίου στο πλαίσιο της Συνθήκης Μη Διάδοσης. Το μέγιστο που φαίνεται να εξετάζει είναι μια άτυπη, χρονικά περιορισμένη επιβράδυνση, ίσως με σχήμα περιφερειακής κοινοπραξίας για παραγωγή πυρηνικού καυσίμου, χωρίς όμως εγκατάλειψη της τεχνολογικής βάσης.
Διαχείριση, όχι λύση της κρίσης
Με τη συμφωνία να μοιάζει μακρινή, η Τεχεράνη δείχνει να προκρίνει μια τακτική «διαχείρισης» της σύγκρουσης: αποφυγή νέου ολοκληρωτικού πολέμου, διατήρηση της εκεχειρίας όσο αυτό είναι εφικτό και σταδιακή ενίσχυση της θέσης της μέσω του ενεργειακού εκβιασμού. Η εκτίμηση των ιρανικών επιτελείων είναι ότι, όσο παραμένει η απειλή διαταραχής των ροών ενέργειας από τον Κόλπο, το κόστος κλιμάκωσης για τις ΗΠΑ, τους συμμάχους τους και την παγκόσμια οικονομία θα αυξάνεται.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Τεχεράνη δεν βιάζεται. Έχοντας αντέξει έναν πόλεμο που αντιλαμβάνεται ως υπαρξιακό και διατηρώντας τα βασικά της εργαλεία ισχύος, βλέπει ελάχιστο λόγο να προχωρήσει σε μεγάλες υποχωρήσεις. Πιο ρεαλιστικό σενάριο θεωρείται μια ενδιάμεση, ασαφής συμφωνία-πλαίσιο ή σειρά προσωρινών ρυθμίσεων, παρά μια καθαρή, οριστική διευθέτηση της αντιπαράθεσης με τις ΗΠΑ.
Σχόλιο 
: Η Ουάσινγκτον επιμένει σε μια λογική εξαναγκασμού, ενώ η Τεχεράνη θεωρεί πως ο πόλεμος απέδειξε ότι το κόστος για τις ΗΠΑ και τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας είναι πλέον μεγαλύτερο από το όφελος μιας νέας κλιμάκωσης. Όσο αυτό το ασύμμετρο κόστος παραμένει, το Ιράν δεν έχει κίνητρο να μετατρέψει τα στρατηγικά του πλεονεκτήματα σε διαπραγματεύσιμες παραχωρήσεις, κάτι που προμηνύει μακρά περίοδο ασταθούς «μη λύσης» με υψηλό ρίσκο για την παγκόσμια οικονομία.
#ΗΠΑ #Ιράν #ΜέσηΑνατολή #Ενέργεια #ΠυρηνικόΠρόγραμμα
