Η παγκόσμια οικονομία δεν περνά απλώς μια δύσκολη φάση. Έχει αλλάξει κατηγορία ρίσκου. Σύμφωνα με τον Mohamed A. El-Erian, μπαίνουμε σε ένα περιβάλλον όπου οι κρίσεις δεν είναι ούτε σπάνιες ούτε προσωρινές. Είναι πιο συχνές, πιο βίαιες και –κυρίως– δομικές.
Αυτό που κάποτε θεωρούσαμε «κύκλο» της οικονομίας, σήμερα μοιάζει περισσότερο με μόνιμη αστάθεια. Η παγκοσμιοποίηση δέχεται πίεση, το μοντέλο πολιτικής που κυριάρχησε μετά τη δεκαετία του 1990 αποσυντίθεται και η τεχνητή νοημοσύνη αναδιαμορφώνει τα πάντα, από την παραγωγή μέχρι την εργασία. Το αποτέλεσμα είναι ένα περιβάλλον όπου η ανάπτυξη επιβραδύνεται, ο πληθωρισμός γίνεται πιο επίμονος και οι ανισότητες διευρύνονται.
Ο νομπελίστας οικονομολόγος Michael Spence το περιγράφει ωμά: η οικονομία μπαίνει σε φάση «συχνότερων και πιο βίαιων σοκ». Με απλά λόγια, δεν μιλάμε για εξαίρεση αλλά για νέο κανόνα.
Το πρώτο λάθος που συνεχίζει να γίνεται είναι η προσκόλληση σε παλιά μοντέλα. Το λεγόμενο «Washington Consensus», που βασίστηκε στην απορρύθμιση, την απελευθέρωση αγορών και την ελαχιστοποίηση του ρόλου του κράτους, δεν ανταποκρίνεται πλέον στην πραγματικότητα. Οι αγορές δεν αυτορυθμίζονται όταν υπάρχουν γεωπολιτικά ρήγματα, ενεργειακά σοκ και τεχνολογικές ανατροπές τέτοιας κλίμακας.
Η νέα πραγματικότητα απαιτεί ενεργή στρατηγική. Οι κυβερνήσεις καλούνται να παίξουν πιο παρεμβατικό ρόλο, όχι με τη λογική του παρελθόντος, αλλά με στοχευμένες επενδύσεις σε κρίσιμους τομείς: ενέργεια, τεχνολογία, εφοδιαστικές αλυσίδες. Δεν πρόκειται για ιδεολογική στροφή αλλά για θέμα επιβίωσης σε ένα κατακερματισμένο παγκόσμιο σύστημα.
Παράλληλα, η άνοδος της τεχνητής νοημοσύνης λειτουργεί ως επιταχυντής ανισορροπιών. Οι οικονομίες που επενδύουν γρήγορα θα αποκτήσουν τεράστιο πλεονέκτημα παραγωγικότητας, ενώ όσες μείνουν πίσω θα δουν το χάσμα να διευρύνεται. Το ίδιο ισχύει και σε επίπεδο επιχειρήσεων αλλά και εργαζομένων. Η «διάχυση» των οφελών δεν είναι πλέον δεδομένη.
Το πιο κρίσιμο όμως είναι η διαχείριση της αβεβαιότητας. Οι κεντρικές τράπεζες βρίσκονται ήδη σε δύσκολη θέση, προσπαθώντας να ισορροπήσουν ανάμεσα σε πληθωρισμό και ανάπτυξη. Σε ένα περιβάλλον συνεχών σοκ, τα εργαλεία τους γίνονται λιγότερο αποτελεσματικά και πιο επικίνδυνα αν χρησιμοποιηθούν λάθος.
Η γεωπολιτική διάσταση επιβαρύνει ακόμη περισσότερο το σκηνικό. Η αποσύνδεση οικονομιών, οι εμπορικοί περιορισμοί και οι ενεργειακές συγκρούσεις δημιουργούν ένα σύστημα λιγότερο αποδοτικό αλλά πιο «αμυντικό». Αυτό σημαίνει υψηλότερο κόστος για όλους.
Η ουσία είναι απλή αλλά δύσκολη στην εφαρμογή: αν συνεχίσουμε να αντιμετωπίζουμε το νέο περιβάλλον με εργαλεία του παρελθόντος, η ζημιά θα είναι σωρευτική. Αντίθετα, η προσαρμογή απαιτεί ρεαλισμό, συντονισμό και –κυρίως– πολιτική βούληση.
SBC Analysis: Το νέο οικονομικό μοντέλο δεν θα είναι ούτε πλήρως παγκοσμιοποιημένο ούτε πλήρως απομονωμένο. Θα είναι υβριδικό, πιο ασταθές και πιο επιλεκτικό. Όσοι καταφέρουν να προσαρμοστούν γρήγορα, θα απορροφήσουν το μεγαλύτερο μέρος της αξίας. Οι υπόλοιποι απλώς θα ακολουθούν τις εξελίξεις. Με άλλα λόγια, η εποχή της «εύκολης ανάπτυξης» έχει τελειώσει.
