Η Τεχεράνη ενεργοποιεί εκ νέου το δίκτυο μεσολαβητών της, με τον Ιρανό ΥΠΕΞ να συνομιλεί με τον Ομάν ενώ εντείνονται οι αναφορές για νέες αμερικανικές στρατιωτικές κινήσεις. Το διπλωματικό παρασκήνιο στη Μέση Ανατολή αποκτά άμεση σημασία για την ενεργειακή ασφάλεια και τον γεωπολιτικό κίνδυνο που τιμολογούν οι αγορές.
Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον ομόλογό του του Ομάν, Μπαντρ αλ-Μπουσαΐντι, με αντικείμενο τις τελευταίες εξελίξεις στη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή και την πορεία των ειρηνευτικών επαφών μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν. Η κίνηση έρχεται σε μια στιγμή όπου πληθαίνουν οι αναφορές ότι οι διαβουλεύσεις Ουάσιγκτον–Τεχεράνης δεν σημειώνουν ουσιαστική πρόοδο, ενώ παράλληλα συζητείται νέο αμερικανικό στρατιωτικό πλήγμα κατά ιρανικών στόχων.
Ο ρόλος του Ομάν ως σταθερού διαύλου μεταξύ Τεχεράνης και Δύσης
Το Ομάν τα τελευταία χρόνια έχει εξελιχθεί σε θεσμικό μεσολαβητή για ευαίσθητους διαύλους επικοινωνίας στη Μέση Ανατολή, από τον πόλεμο στην Υεμένη μέχρι τις μυστικές συνομιλίες για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Η επιλογή της Τεχεράνης να επαναφέρει στο προσκήνιο την επαφή σε επίπεδο υπουργών Εξωτερικών επιβεβαιώνει ότι, παρά τη σκληρή ρητορική, κανένα από τα μέρη δεν επιθυμεί πλήρη κατάρρευση των καναλιών επικοινωνίας με τις ΗΠΑ. Για την Ουάσιγκτον, η διατήρηση του ομανικού διαύλου λειτουργεί ως μηχανισμός αποκλιμάκωσης σε περίπτωση κλιμάκωσης στο στρατιωτικό πεδίο, ενώ για το Ιράν αποτελεί ασφαλές πλαίσιο μεταφοράς μηνυμάτων χωρίς άμεσο πολιτικό κόστος στο εσωτερικό του.
Η παράλληλη κινητικότητα με Πακιστάν και Τουρκία
Πριν από την επικοινωνία με τον Ομάν, ο Αραγτσί είχε συνομιλίες με τον αρχηγό του στρατού του Πακιστάν, στρατάρχη Ασίμ Μουνίρ, και τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών Χακάν Φιντάν. Η διασύνδεση με το Πακιστάν έχει βαρύτητα, καθώς πρόκειται για πυρηνική δύναμη με στενή στρατιωτική συνεργασία με κράτη του Κόλπου, ενώ ταυτόχρονα συνορεύει με το Ιράν και λειτουργεί ως κρίσιμος παράγοντας ασφάλειας στην ευρύτερη περιοχή. Η Τουρκία, από την πλευρά της, επιχειρεί να εδραιωθεί ως αυτόνομος περιφερειακός πόλος, διατηρώντας ανοικτούς διαύλους τόσο με τη Δύση όσο και με την Τεχεράνη, και διεκδικεί ρόλο σε κάθε διαπραγματευτική αρχιτεκτονική που αφορά τη Μέση Ανατολή.
Η ταυτόχρονη ενεργοποίηση Πακιστάν, Τουρκίας και Ομάν δείχνει ότι η ιρανική διπλωματία επιδιώκει ένα πλέγμα ασφαλείας γύρω από την Τεχεράνη, με χώρες που μπορούν να λειτουργήσουν είτε ως δίαυλοι προς τη Δύση είτε ως παράγοντες εξισορρόπησης σε περίπτωση κλιμάκωσης. Αυτό το «πολυκεντρικό» δίκτυο μειώνει την εξάρτηση από μία μόνο πρωτεύουσα και αυξάνει τα περιθώρια ελιγμών του Ιράν.
Αμερικανική στρατιωτική πίεση και περιορισμοί της διπλωματίας
Οι αναφορές για προετοιμασία νέας αμερικανικής επίθεσης σε ιρανικούς στόχους υπογραμμίζουν το κενό εμπιστοσύνης που εξακολουθεί να χαρακτηρίζει τις σχέσεις των δύο χωρών. Η Ουάσιγκτον χρησιμοποιεί το στρατιωτικό σκέλος ως μέσο πίεσης, με στόχο να περιορίσει τη δράση ιρανικών ή φιλοϊρανικών δυνάμεων σε μέτωπα όπως η Συρία, το Ιράκ και η Ερυθρά Θάλασσα. Για την Τεχεράνη, κάθε νέα επίθεση ενισχύει την ανάγκη για επίδειξη αποτρεπτικής ισχύος, αλλά ταυτόχρονα αυξάνει το κόστος μιας ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης που θα μπορούσε να αγγίξει τις πετρελαϊκές ροές.
Η διπλωματική κινητικότητα με τον Ομάν λειτουργεί ως προσπάθεια να τεθεί ένα «φρένο ασφαλείας» σε αυτόν τον κύκλο πίεσης–αντίδρασης. Ωστόσο, όσο οι επαφές ΗΠΑ–Ιράν παραμένουν χωρίς ορατό οδικό χάρτη, η περιοχή κινείται σε ένα καθεστώς διαρκούς αβεβαιότητας, όπου ακόμη και περιορισμένης κλίμακας επεισόδια μπορούν να έχουν δυσανάλογο αντίκτυπο στις αγορές ενέργειας.
Κίνδυνος για τα Στενά του Ορμούζ και η τιμολόγηση του ρίσκου
Το δομικό διακύβευμα για την παγκόσμια οικονομία παραμένει η ασφάλεια διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ, από όπου περνά σημαντικό μέρος των θαλάσσιων ροών πετρελαίου. Η ιστορία των τελευταίων δεκαετιών δείχνει ότι κάθε περίοδος έντασης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν οδηγεί σε αύξηση ασφαλίστρων μεταφοράς, ανατιμήσεις στα ναύλα δεξαμενόπλοιων και ενίσχυση της μεταβλητότητας στις τιμές του αργού. Ακόμη και χωρίς άμεση διακοπή ροών, η αγορά προεξοφλεί τον κίνδυνο, μεταφέροντας το κόστος στην εφοδιαστική αλυσίδα και, τελικά, στον τελικό καταναλωτή.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι επαφές Αραγτσί με τον Ομάν έχουν ευρύτερη σημασία από μια απλή διμερή συνεννόηση. Αποτελούν ένδειξη ότι η Τεχεράνη επιδιώκει να διασφαλίσει πως, ακόμη και σε περίπτωση περιορισμένων στρατιωτικών συγκρούσεων, θα υπάρχει ένας ελάχιστος μηχανισμός συνεννόησης για την αποφυγή πλήγματος σε κρίσιμες υποδομές ή θαλάσσιες οδούς. Για τις αγορές, η ύπαρξη τέτοιων διαύλων δεν εξαλείφει το ρίσκο, αλλά μειώνει την πιθανότητα ενός «ατυχήματος» με συστημικό αντίκτυπο.
Μακροπρόθεσμες θεσμικές και γεωοικονομικές συνέπειες
Η σταθερή ανάδειξη μικρών κρατών του Κόλπου, όπως το Ομάν, σε κρίσιμους διπλωματικούς κόμβους υποδηλώνει μια μετατόπιση του βάρους στη διεθνή αρχιτεκτονική ασφάλειας. Η διαχείριση κρίσεων στη Μέση Ανατολή δεν περνά πλέον αποκλειστικά από τους μεγάλους διεθνείς οργανισμούς, αλλά και από περιφερειακούς παίκτες που λειτουργούν ως «ιδιωτικοποιημένοι» μηχανισμοί μεσολάβησης. Αυτό δημιουργεί μια πιο πολύπλοκη, αλλά και πιο ευάλωτη, δομή: η αποτελεσματικότητα εξαρτάται από προσωπικές σχέσεις ηγετών και όχι από τυποποιημένους θεσμικούς κανόνες.
Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία παραμένει μεγάλος εισαγωγέας ενέργειας από την περιοχή, η εξάρτηση από ανεπίσημους διαύλους τρίτων χωρών περιορίζει τη δυνατότητα άμεσης παρέμβασης σε περιόδους κρίσης. Η απουσία ενός συνεκτικού ευρωπαϊκού πλαισίου για την ασφάλεια ενεργειακών διαδρόμων στη Μέση Ανατολή αφήνει τον χώρο σε ΗΠΑ, περιφερειακές δυνάμεις και μεσολαβητές όπως το Ομάν να καθορίζουν τις ισορροπίες.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, κάθε ένταση στις σχέσεις ΗΠΑ–Ιράν μεταφράζεται σε αυξημένο ασφάλιστρο κινδύνου στην ενέργεια και στη ναυτιλία. Η ελληνική ποντοπόρος ναυτιλία, με ισχυρή παρουσία στα δεξαμενόπλοια, μπορεί βραχυπρόθεσμα να ωφεληθεί από υψηλότερα ναύλα, αλλά παραμένει εκτεθειμένη στον κίνδυνο διακοπής ροών ή αλλαγής διαδρομών. Παράλληλα, η ελληνική βιομηχανία και τα νοικοκυριά είναι ευάλωτα σε νέες διακυμάνσεις τιμών πετρελαίου, που θα μπορούσαν να δυσκολέψουν περαιτέρω την αποκλιμάκωση του πληθωρισμού. Η εξέλιξη επιβεβαιώνει την ανάγκη για επιτάχυνση της διαφοροποίησης πηγών ενέργειας και ενίσχυση της ευρωπαϊκής θεσμικής θωράκισης των θαλάσσιων διαδρόμων, όπου ο Πειραιάς και τα ελληνικά λιμάνια μπορούν να διαδραματίσουν αναβαθμισμένο ρόλο ως κόμβοι ασφάλειας και υποδομών.
#Ιράν #Ομάν #ΜέσηΑνατολή #Ενέργεια #Ναυτιλία
